Ósjaldan hefur því verið haldið fram að kínverska hagkerfið og/eða stjórnmálakerfið riði til falls. Fyrir mótmælin á Tiananmen-torgi 1989 töldu margir að Kína myndi smám saman þróast úr einræðiskerfi í átt til lýðræðisfyrirkomulags að vestrænni fyrirmynd en í kjölfar mótmælanna spáðu enn fleiri því að kommúnistastjórnin myndi falla af sjálfu sér. Í kringum aldamótin fór í auknum mæli að bera á greiningum sem sögðu fyrir um hrun hagkerfisins. Þekktasta falsspáin af þeim toga frá þeim tíma er væntanlega The Coming Collapse of China eftir bandaríska lögfræðinginn Gordon G. Chang sem út kom árið 2001.[fffb13] Þar hélt Chang því fram að einræðisstjórn Kínverska kommúnistaflokksins væri ekki í stakk búin til að leiða hagkerfið í gegnum þær miklu þjóðfélagsbreytingar sem þá áttu sér stað og sagði kerfið munu hrynja innan fimm eða tíu ára. Þegar hrunið lét á sér standa gaf Chang út uppfærða útgáfu árið 2011 þar sem hann viðurkenndi að hafa verið heldur hvatvís en gæti ábyrgst að Kína myndi falla árið eftir. Þótt það hafi ekki gerst heldur og þrátt fyrir að reynast almennt ekki sannspá hefur bókin verið afar áhrifarík og mótað skoðanir sérfræðinga um sambærilega framtíðarsýn. Einn þeirra kann að hafa verið hinn virti bandaríski Kínafræðingur David Shambaugh. Árið 2015 birti Shambaugh grein í Wall Street Journal þar sem hann staðhæfði að kínverska stjórnmálakerfið væri komið að fótum fram og myndi hrynja innan skamms.[1323e0]

Dómsdagsspár um Kína skipta raunar tugum ef ekki hundruðum og má finna í víða, þá einkum í bandarískum tímaritum.[92e1b2] Á síðastliðnum aldarfjórðungi hefur verið reynt að renna stoðum undir slíkar spár með því að benda á samfélagslegan óróleika víða um land, þá einkum borgaraleg mótmæli gegn vangoldnum launum verkamanna, spillingu embættismanna, stjórnvaldsaðgerðum í þágu nútímavæðingar og öðrum harkalegum aðgerðum stjórnvalda, einkum gagnvart þjóðarbrotum, en á síðustu árum hefur sjónum einkum verið beint að bólgunni á húsnæðismarkaðnum og ýmiss konar brambolti í kringum sóttvarnaraðgerðir stjórnvalda á Covid-tímanum sem í báðum tilfellum hafa gefið hrunspám byr undir báða vængi. Óneitanlega er af nógu að taka, enda landið ekki einungis stórt, fjölmennt og margbrotið, heldur er tæplega hjá því komist að eitt og annað fari aflaga þegar þróunin er eins hröð og hún hefur verið í Kína undanfarna áratugi.

Sovétríkin og Kína

Áskoranirnar sem Kína stendur frammi fyrir eru vissulega margar og von er á fleirum í framtíðinni. Sumar þeirra á Kína að nokkru leyti sameiginlegar með öðrum ríkjum, m.a. ófyrirséðar afleiðingar loftslagsbreytinga og óhagkvæm aldursskipting samfélagsins. Aðrar snúa að sérstökum aðstæðum Kína sjálfs og mætti sumpart kenna við vaxtarverki en tengjast ekki síður ótta og vantrausti annarra ríkja gagnvart þessu nýja stórveldi í heimi sem einkennist af aukinni spennu og samkeppni um auðlindir, hnattræn ítök og völd yfir tilteknum land- og hafsvæðum jarðar. Óttinn við Kína er æði mikill og kemur ekki síst til af því að skilningi á Kína er enn mjög ábótavant, þá sér í lagi á Vesturlöndum, þar sem tilhneiging er til að leggja meiri áherslu á að dæma en skilja.

Eftir að Sovétríkin liðuðust í sundur árið 1990 og kalda stríðinu lauk dró eðlilega úr þörfinni á sérfræðingum um Sovétkerfið, enda kerfið ekki lengur til. Ýmsir Sovétsérfræðingar í Bandaríkjunum og víðar sem störfuðu fyrir hið opinbera söðluðu um og tóku að beina sjónum sínum að Kína. Bandarískur Kínafræðingur sem starfaði fyrir hið opinbera og ég hitti fyrir um tuttugu árum tjáði mér þá að í bandarísku stjórnkerfi úði og grúði af fyrrum Sovétsérfræðingum sem nú væru ábyrgir fyrir því að setja fram greiningar á Kína án teljandi reynslu af eða þekkingu á kínverskri …