Undanfarin misseri hefur borið á því í umræðunni í samfélaginu að samþjöppun í sjávarútvegi sé sífellt að færast í aukana og að minni samkeppni gæti á markaðnum en áður. Svokölluðu kvótakerfi var komið á snemma á níunda áratugnum eftir að lög voru sett til að hafa meiri stjórn á aðgengi að sjávarauðlind Íslendinga.[2daa19]

Í síðustu grein[9b1fb8] okkar fjölluðum við um samþjöppun á markaði fyrir aflaheimildir fyrir fiskveiðiárið 23/24 miðað við eignarhald í árslok 2023 og skoðuðum hver samkeppnisáhrifin yrðu ef tveir stórir aðilar á markaðnum lytu sameiginlegum yfirráðum. Í framhaldi af því er vert að vekja athygli á þróun í samkeppni á þessum markaði frá fiskveiðiárinu 21/22 og til dagsins í dag, en töluverðar breytingar hafa átt sér stað.

Líkt og í fyrri grein okkar þá metum við samþjöppun með því að nota aflahlutdeildarreikni Arev[550412] og notum tilmæli samkeppnisyfirvalda ESB til að skilgreina stig samþjöppunar á mörkuðum.[e442dd] Almennt telja samkeppnisyfirvöld ESB að markaðir séu samþjappaðir ef HHI[8400b1] er hærra en 2.500 stig. Þau stöðva oft samruna á samþjöppuðum markaði ef hækkun á HHI við samruna er hærri en 150 stig. Bandarísk samkeppnisyfirvöld stöðva oftast samruna ef HHI hækkar um meira en 250 stig.

CR hlutföll eru einfaldari og gjarnan notuð þegar fjallað er um markaði sem vitað er að eru samþjappaðir, þar sem HHI er yfir 2.000 stig. CR8 mælir hlutdeild 8 stærstu aðila á markaði og á vel við skoðun á þessum markaði.

Mynd 1 hér að neðan sýnir að samþjöppunarstuðullinn (MHHI)[67a47c] fyrir þorskígildi[e489ec] er rúmlega 800, sem þýðir að markaðurinn er virkur samkeppnismarkaður, og því ekki samþjappaður.

Á myndinni kemur í ljós að markaðurinn fyrir aflaheimildir er að verða minna samþjappaður ár frá ári. Þetta sést á MHHI gildunum fyrir þorskígildi, sem fara úr 804 fyrir fiskveiðiárið 21/22 en standa núna í 706 fyrir fiskveiðiárið sem senn er að líða. Þorskígildistonn er veiðikvóti eða magn af afla af ákveðinni tegund sem telst vera jafnt að verðmætum og eitt tonn af þorski[f086c6] Eins og kemur fram í skilgreiningum Samkeppniseftirlitsins þá er ekki um samþjappaðan markað að ræða ef að HHI gildi eru undir 1.000. Sömuleiðis þá eru CR3[244ab0] og CR8 gildin einnig að minnka á milli ára. Þetta er vegna þess að loðnuvertíðin 21/22 var mjög stór. Hún var minni 22/23 og engin 23/24. Miklar heimildir í loðnu hækka samþjöppunarstuðla þar sem eignarhald á aflaheimildum á botnfiski er almennt dreifðara en eignarhald á aflaheimildum á uppfjávarfiski og sér í lagi heimildum til veiða á loðnu. Hins vegar þá eru einstakar tegundir, t.d. karfi/gullkarfi þar sem samþjöppunarstuðullinn er vaxandi og á bilinu 1.000 – 1.800, sem þýðir að markaðurinn er í meðallagi samþjappaður. Vert er að minnast á að breyting á tilteknum tegundum eftir úthlutunum á aflaheimildum getur oft dulist í heildarsamtölunni fyrir þorskígildistonn t.d. ef það er engin úthlutun á aflaheimildum fyrir loðnu. Sumir aðilar á markaðnum eru stórir í loðnu og þegar hún er ekki veidd þá lækkar þorskígildis stuðullinn, og er því …