„Maður er manns gaman“ segir í Hávamálum. Máltækið lýsir menningu þar sem mannleg samskipti eru talin vera ein helsta forsenda hamingjunnar. Menningin og sköpun eru í eðli sínu óþrjótandi auðlind sem eingöngu takmarkast af hugmyndum mannskepnunnar. Menningin og listsköpunin eru eins og vatnslind sem aldrei þornar upp. Hugmyndaheimur sem er ótakmarkaður og er í raun grunnurinn að sérstöðu greinarinnar og setur vaxtarmöguleika hennar í mjög sérstakt ljós.

Menningin er sameiginleg okkur öllum og við öll leggjum til hennar. Þótt menning sé í eðli sínu sjálfsprottin er hlutverk stjórnvalda í menningu og umgjörð hennar mikilvægt. Slíkt er ekki síst hægt að rekja til þess að menningarstarfsemi býr við svokallaðan markaðsbrest sem lýsir sér þannig að án aðkomu stjórnvalda verður einfaldlega til minna af menningarstarfsemi og sköpun. Þetta getur komið ýmsum spánskt fyrir sjónir en er engu að síður niðurstaða hagfræðinnar. Án stuðnings stjórnvalda mun hinn frjálsi markaður stuðla að fábreyttari menningu en ella. Markaðsbrestir réttlæta því inngrip stjórnvalda.

Þetta skýrist af öðru hagfræðilegu hugtaki sem kallast jákvæð ytri áhrif. Sé markaðurinn látinn óáreittur verður til minni og einsleitari menning en annars þar sem markaðsaðilar eiga erfitt með að taka tillit til jákvæðra ytri áhrifa af menningarstarfsemi sinni, s.s. á samfélagið í heild sinni eða á aðra einstaklinga. Verðmætasköpun og ábati menningarstarfsemi nær því út fyrir ábata þess aðila sem stendur að starfseminni.

Þess vegna hafa stjórnvöld mikilvægu hlutverki að gegna í menningarstarfsemi. Það er því bæði skynsamlegt og hagkvæmt að styðja við hana. Sé stuðst við hugmyndaheim hagfræðinnar þá einfaldlega „borgar það sig“ að verja opinberum stuðningi til menningarstarfsemi.

Í fyrra var undirritaður beðinn að vinna skýrslu fyrir menningar- og viðskiptaráðuneytið þar sem framlag menningar og skapandi greina til verðmætasköpunar á Íslandi væri metin.[4bb134]

Ein af meginniðurstöðum þeirrar skýrslu er að Íslendingar lifa ekki lengur eingöngu á fiski, ferðamönnum og fallvötnum. Því fyrir utan að „auðga andann“ þá „auðgar menningin einnig hagkerfið“.

Átta helstu atriði skýrslunnar

1 . Beint framlag menningar og skapandi greina til landsframleiðslu nam 3,5% eða um 150 milljörðum kr., árið 2023, sem er sama og framlag fiskveiða og fiskeldis.[e4db4b]

Sé óbein hlutdeild menningar og skapandi greina tekin með nam hlutfallið um 4,5% sem var um 190 milljarðar kr. Til samanburðar kostaði öll sjúkrahúsþjónusta landsins um 150 milljarða kr. á ári.

2. Opinber stuðningur ríkis og sveitarfélaga við menningu, menningarstofnanir og skapandi greinar (þar með talið vegna endurgreiðslna í rannsóknir og þróun) nam um 55 milljörðum kr. árið 2023.

Af þessum 55 milljörðum er hlutur ríkisvaldsins tæpir 42 milljarðar kr.

Þar af voru listamannalaun tæpur milljarður kr. árið 2023 en þau stefna í 1,5 milljarð á þessu ári. Ríkisútvarpið fékk 5,4 ma. kr. árið 2023 en fær á þessu ári rúma 6 milljarða kr.

Árið 2023 fékk Þjóðleikhúsið tæpa 2 ma.kr en sama fékk Sinfóníuhljómsveit Íslands. Þjóðminjasafnið fékk rúman milljarð sem er svipað og Kvikmyndasjóður fékk en endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar voru hins vegar áætlaðir tæpir 6 ma.kr. í þágildandi fjárlögum en urðu um 3 ma.kr.

Þriðjungur af öllum stuðningi ríkisins í menningu og skapandi greinum þetta árið var hins vegar vegna endurgreiðslu rannsókna- og þróunarkostnaðar hjá fyrirtækjum eða um 13 ma.kr. Þessi endurgreiðsla stefnir í að vera yfir 17 milljarða kr. á þessu ári.

3. Sé þessi opinberi stuðningur settur í samhengi við hlutfall menningar og skapandi greina af landsframleiðslu má álykta að opinber fjárfesting einnar krónu í menningu og skapandi greinum verður að þremur krónum í hagkerfinu.

4. Ísland er í 1. sæti af 30 löndum Evrópu þegar kemur að opinberum útgjöldum til menningarstarfsemi sem hlutfall af landsframleiðslu.

Ísland er einnig Evrópumeistari þegar kemur að hlutfalli af heildarútgjöldum hins opinbera sem renna til menningar og skapandi greina.

5. Skatttekjur hins opinbera vegna skatta á laun og neyslu vinnuafls í menningu og skapandi greinum og vegna aukins ferðamannafjölda árið 2023 voru áætlaðar a.m.k. 40 milljarðar kr.

Umræddar skatttekjur ríkisins (40 ma.kr) af menningu og skapandi greinum eru því næstum jafnháar og útgjöld ríkisins sem renna til menningar og skapandi greina (42 …