Ný tilskipun Evrópusambandsins um sjálfbærnireikningsskil (e. Corporate Sustainability Reporting Directive – CSRD) er lykilstoð í stefnu sambandsins til að beina fjármagni í átt að sjálfbærum fjárfestingum og stuðla að auknu gagnsæi og langtímahugsun á fjármálamarkaði og þar með einnig í efnahagsmálum.[8e503c]

Tilskipunin kveður ekki aðeins á um sérstaka skýrslu með árlegum reikningsskilum um sjálfbærniþætti, heldur einnig að veittar séu upplýsingar um þær óefnislegu lykilauðlindir sem viðskiptalíkan fyrirtækis byggir á, sem eru uppspretta virðissköpunar fyrir fyrirtækið. Þessar upplýsingar skulu vera hluti í stjórnendaupplýsingum (e. management report) í árlegum reikningsskilum stórra fyrirtækja og hjá öllum fyrirtækjum með skráð verðbréf á sameiginlegum evrópskum verðbréfamarkaði óháð stærð.

Þessar upplýsingar falla þó utan hins hefðbundna fjárhagslega ársreiknings (e. financial statements), sem áritun endurskoðanda beinist að. Stjórnum fyrirtækja með skráð verðbréf ber að staðfesta stjórnendaupplýsingarnar með sérstakri ábyrgðaryfirlýsingu í skýrslu sinni, sem skal vera hluti af árlegum reikningsskilum.

Samkvæmt núgildandi ákvæðum tilskipana ESB skal í þessum stjórnendaupplýsingum einnig veita glöggt yfirlit (e. fair review) um árangur rekstrarins með vísan til m.a. þróunar lykilárangursvísa (e. Key Performance Indicators – KPIs) og fjalla um stöðu og áhrif helstu óvissuþátta fyrirtækisins. Yfirlitið skal vera heildstæð og ítarleg greining á þróun og árangri í rekstri fyrirtækisins og stöðu þess í samræmi við umfang rekstrarins og hve margbrotinn hann er.[2aa0b6]

Auknar kröfur um heildstæða upplýsingagjöf í stjórnendaupplýsingum, sem stjórn ber að staðfesta, kalla á aukna áherslu á samþættingu (e. integration) stjórnarhátta og reikningsskila, sem og skýra samtengingu (e. connectivity) upplýsinga. Framsetning þessara upplýsinga þarf jafnframt að byggjast á viðeigandi áreiðanleikaferlum (e. due diligence processes).

Með svokölluðum „Omnibus“-breytingum[c8dc4c] á CSRD, þar sem fækkar verulega þeim fyrirtækjum sem þurfa að skila sérstakri sjálfbærniskýrslu í samræmi við ESRS-staðla[f90d1b], mun mikilvægi umræddrar samþættingar aukast enn frekar. Áfram verður að óbreyttu krafa um að í stjórnendaupplýsingum stórra félaga og félög sem eru útgefendur verðbréfa sé veitt glöggt yfirlit um óvissuþætti, sem byggi á tvíátta mikilvægisgreiningu (e. double materiality assessment). Í því samhengi skipta einnig máli ný viðmið stofnunar Alþjóðlega reikningskilaráðsins (IFRS Foundation) um grunngildi samþættrar hugsunar (Integrated thinking principles, janúar 2024) og eldri rammaumgjörð þeirra um samþætt reikningsskil (Integrated Reporting Framework).[7dbb40]

Þessi viðmið Alþjóðlega reikningsskilaráðsins undirstrika mikilvægi samþættingar stjórnarhátta og reikningsskila, sem nauðsynlegrar forsendu þess að gagnsæis- og stjórnendaupplýsingar í árlegum reikningsskilum endurspegli bæði heildstæða og raunsanna mynd (e. true and fair view) af þeim þáttum sem veita skal upplýsingar um.[014e3d]

Stjórn og endurskoðunarnefnd gegna þar lykilhlutverki, sem ábyrgðaraðilar stjórnarhátta (e. those charged with governance), og bera ábyrgð á að tryggja gæði, gagnsæi og áreiðanleika þessara upplýsinga. Sem eru grunnforsenda þess að skilyrðum CSRD geti verið mætt.

Staða íslenskra fyrirtækja

Þann 13. mars 2023 flutti Jeffrey Benjamin Sussman, annar höfunda greinarinnar, erindi á ráðstefnunni Viðskipti og vísindi við Háskóla Íslands, sem haldin var af viðskiptafræðideild í samstarfi við Stjórnvísi. Í erindinu kom fram að skráð íslensk fyrirtæki virðast illa undirbúin fyrir hinar hertu kröfur CSRD-tilskipunarinnar, einkum hvað varðar upplýsingagjöf um óefnislegar lykilauðlindir sem viðskiptalíkan þeirra byggir á. Í því samhengi skal lögð áhersla á mikilvægi samþættingar stjórnarhátta og reikningsskila. Á sama viðburði flutti Nancy Kamp-Roelands, prófessor við Háskólann í …