Dr. Ravi Batra, prófessor við SMU í Dallas, Texas hefur komið fram með kenningar sem varða grundvallarþætti efnahagslífsins, þ.e. sköpun og skiptingu verðmæta og hvaða áhrif það getur haft á hagþróunina ef jafnvægis er ekki gætt á milli þeirra.
Sú mælistika sem kenning hans byggir á er launa-framleiðnibilið, einnig þekkt sem launabilið, en það er hlutfall vinnuaflsframleiðni og raunlauna. Launabilið felur jafnframt í sér tvær ráðandi hugmyndir í samtímanum, framboðshliðar hagfræði og eftirspurnarhliðar hagfræði. Það er vegna þess að heildareftirspurn á uppruna sinn í raunlaunum og heildarframboð kemur af vinnuaflsframleiðni.
Við aðstæður hækkandi launabils verður framboð meira en eftirspurn. Stjórnvöld geta þá myndað „gervi“ eftirspurn með þensluhvetjandi efnahagsstefnum sem auka skuldir til að forða atvinnuleysi.
Á grundvelli kenninga dr. Batra, hefur greinarhöfundur uppgötvað m.a. að breyting á launabilinu hefur áhrif á framleiðslugetuna og þar af leiðandi á verðbólguhneigð hagkerfisins. Hér er gerð frekari grein fyrir því.
Þjóðhagslíkön og spágerð seðlabanka
Núorðið nota seðlabankar líkön til spágerðar sem kennd eru við ný-keynesíska nálgun af því að þau miða við framsýnar væntingar, ófullkomna samkeppni og að verð og laun séu tregbreytanleg niður á við.
Í þjóðhagslíkönum seðlabanka fela verðbólgujöfnur í sér Phillips-kúrfu samband, sem gengur út á að breyting á atvinnuleysi hafi gagnstæð áhrif á verðbólgu. Þá eru fyrirtæki talin framsýn þannig að þau miða verðbreytingar við vænta verðbólgu. Phillips-kúrfu sambandið kemur fram í mati á framleiðslubili sem notað er til að mæla slaka eða spennu í hagkerfinu, en það hefur áhrif á verðbólguna. Framleiðslubilið, sem er munurinn á raunverulegri framleiðslu og framleiðslugetu, er kjarninn í verðbólguspám seðlabanka. Hugtakið náttúrulegt atvinnuleysi er hluti af mati á framleiðslugetu, en það er það stig framleiðslu sem samræmist stöðugri verðbólgu. Mælt atvinnuleysi tengist hins vegar raunverulegu stigi landsframleiðslunnar.
Skoðum einfalda verðbólgujöfnu:
πt = βEt(πt+1) · αYt (1)
þar sem πt er ársfjórðungsleg verðbólga á tíma t, Et(πt+1) er vænt verðbólga í næsta ársfjórðungi, mynduð í tíma t, β er vægi framsýnna væntinga, á milli 0 og 1, Yt er framleiðslubil, munurinn á raunverulegri framleiðslu (Yta) og framleiðslugetu (Yt*), sem hundraðshluti af framleiðslugetu, og α er halli á Phillips-kúrfu sem er næmi verðbólgu gagnvart framleiðslugetu.
Framleiðslugeta er mælikvarði á það hversu mikið af vöru og þjónustu er hægt að framleiða í hagkerfinu án þess að verðbólga aukist. Ef framleiðslugeta eykst hefur hagkerfið meira svigrúm til að auka framleiðslu án þess að verðbólga aukist. Ef framleiðslugeta minnkar hefur hagkerfið minna svigrúm til að framleiða án verðbólgu.
Framleiðslugeta í líkaninu er gefin með eftirfarandi jöfnu:
Yt*= Ktα · Lt1−α (2)
þar sem Kt er fjármagn, α er hlutfall fjármagns, Lt er vinnuafl og 1 - α er hlutfall vinnuafls. Þetta er nokkuð einfölduð mynd af framleiðslugetu á grundvelli framleiðslufalls, sem við viljum skoða nánar hér á eftir. Þó segir framleiðslugetan ein og sér ekki til um verðbólguþrýsting í hagkerfinu. Til að meta það þarf framleiðslubilið, sem skilgreint er sem
Yt = Yta/Yt* (3)
þar sem Yta er raunveruleg framleiðsla á tíma t. Ef Yt er meira en 1 bendir það til þenslu í hagkerfinu, þannig að raunveruleg framleiðsla er orðin meiri en hagkerfið getur annað án þess að verðbólga taki að hækka. Ef Yt er minna en 1 er slaki í hagkerfinu sem bendir til að verðþrýstingur sé lítill.
Launabilið og framleiðslugeta
Hér á eftir er skoðað hvernig nýta má launabilið sem skýribreytu í hinu ný-keynesíska þjóðhagslíkani. Launabilið er skilgreint hér sem
Bt = Zt /Wt (4)
þar sem Zt er breyting á framleiðni á tíma t og Wt er breyting á raunlaunum á tíma t. Í hefðbundnum þjóðhagslíkönum eru undirliðir launabilsins gjarnan settir fram, en þá er jafnframt miðað við að launabilið sé fasti. Þróunin síðastliðna hálfa öld hefur ekki verið þannig, eiginlega fjarri því.
Bæði framleiðni og raunlaun eru mikilvæg sambönd í ný-keynesískum líkönum, en þar sem launabilið er ætlað grundvallarsamband í efnahagslífinu er ávinningur af því að nota það sem breytu í líkaninu til að nema áhrif þess tengt hegðun fyrirtækja og launþega á markaði með beinum hætti.
Megin hugmyndin er sú að breyting á launabili hafi …
