USD 126,0 1,2%
EUR 144,4
GBP 166,7 -0,2%
DKK 19,3
SEK 13,1 -0,8%
NOK 13,0 -0,5%
CHF 156,7 0,1%
CAD 89,2 0,4%
JPY 0,8 0,8%
Stýrivextir 7,8%
Verðbólga 5,1%
Mannfjöldi 395.050
USD 126,0 1,2%
EUR 144,4
GBP 166,7 -0,2%
DKK 19,3
SEK 13,1 -0,8%
NOK 13,0 -0,5%
CHF 156,7 0,1%
CAD 89,2 0,4%
JPY 0,8 0,8%
Stýrivextir 7,8%
Verðbólga 5,1%
Mannfjöldi 395.050
Til baka

Nóbels­verð­laun í vinnu­mark­aðs­hag­fræði

Claudia Goldin fær verðlaun sænska seðlabankans til minningar um Alfreð Nóbel, 2023. Hér er farið yfir rannsóknir hennar, meðal annars á mátti pillunnar og hvernig græðgisstörf hafa áhrif á launamun og kynjamismunun.

Claudia goldin
Mynd: AFP

Í október síðastliðnum var tilkynnt að Claudia Goldin hlyti hagfræðiverðlaun sænska seðlabankans í ár fyrir að auka skilning á vinnumarkaði kvenna og fyrir að varpa ljósi á ástæður kynjamunar á launum og vinnumarkaðsþátttöku. Hagfræðiverðlaunin voru fyrst veitt árið 1969 og síðan þá hafa 93 einstaklingar hlotið verðlaunin. Fyrsta konan til þess að fá Nóbel í hagfræði var Elinor Ostrom árið 2009 fyrir rannsóknir sínar á hagstjórn auðlinda. Esther Duflo fékk svo verðlaunin fyrir framlag sitt til þróunarhagfræði árið 2019 og var þá jafnframt yngsti einstaklingur sögunnar til þess að hljóta Hagfræðiverðlaunin, 46 ára gömul. Claudia Goldin er þriðja konan til þess að hljóta Nóbelsverðlaunin í hagfræði auk þess að vera sú fyrsta sem deilir þeim ekki með öðrum, en algengast er að tveir til fjórir einstaklingar deili verðlaununum.

Claudia Goldin er fædd í Bandaríkjunum árið 1946. Hún lauk doktorsnámi frá Chicago háskóla árið 1973 og hefur síðan þá kennt og stundað rannsóknir við ýmsa háskóla í Bandaríkjunum. Frá árinu 1990 hefur hún starfað við hagfræðideild Harvard háskóla, þar sem hún var fyrsta konan til þess að fá fastráðningu. Hún var einnig fyrsta konan sem var boðin fastráðning við hagfræðideildirnar í Princeton háskóla og við Pennsylvania háskólann. Í rannsóknum sínum sameinar Claudia hagfræði, sagnfræði og tölfræði til þess að greina breytingar á vinnumarkaði kvenna yfir 200 ára tímabil. Hún beinir ljósi sínu að þeirri þróun sem hefur orðið á launum og vinnumarkaðsþátttöku kvenna og hefur í kjölfarið rannsakað helstu orsakir þeirra breytinga sem hafa átt sér stað frá árinu 1790 til dagsins í dag. Í nýlegum rannsóknum hefur hún einnig einblínt á þá þætti sem hún telur hafa staðið í vegi fyrir að fullu jafnrétti sé náð.

Rannsóknarferill

Í doktorsnámi sínu kynntist Claudia Goldin meðal annars Robert Fogel sem var aðalleiðbeinandi hennar í náminu. Árið 1993 fékk hann verðlaun Nóbels fyrir að sameina hagfræði og sagnfræði til þessa að skilja orsakir og afleiðingar þrælahalds á bandarískum vinnumarkaði. Gary Becker hóf auk þess störf við hagfræðideild Chicago um það leyti sem Claudia var að byrja í sínu námi en hann var frumkvöðull í því að nýta hagfræðikenningar til þess að skoða ákvarðanir einstaklinga í víðara samhengi og skrifað til að mynda greinar um hagfræði afbrota, hjónabanda og barneigna. Hann fékk Nóbelsverðlaun fyrir að beita hagfræði til að greina mannlega hegðun. Claudia Goldin sameinar nálgun þessara kennara sinna og leitast við að greina ákvarðanir fjölskyldna út frá sagnfræði- og hagfræðikenningum. Hún vildi til að mynda rannsaka betur ákvarðanir fjölskyldna um búsetu, barneignir og um það hver aflar tekna fyrir heimilið. Hún segir sjálf frá því að það var þó ekki fyrr en hún var búin að liggja yfir slíkum rannsóknarspurningum í einhver ár þegar hún áttaði sig á því að hún hafði gefið ákvörðunum kvenna lítinn gaum. Þær rannsóknir og heimildir sem hún nýtti sjálf horfðu nær eingöngu á vinnumarkaðinn út frá karlmönnum, jafnvel þó að mun róttækari breytingar hefðu orðið á vinnumarkaðsþátttöku kvenna. Auk þess sá hún fljótt að það var skortur á gögnum þegar kom að vinnumarkaðsþátttöku og launum kvenna, en vinnumarkaðskannanir horfðu oft eingöngu til fyrirvinnu heimilisins og vinnuframlag giftra kvenna því yfirleitt falið í gögnunum.

Claudia Goldin hóf því að leita gagna úr ýmsum áttum til að öðlast betri mynd af því hvernig vinnumarkaður kvenna hafi þróast í gegnum árin. Hún nýtir meðal annars skýrslur frá Women‘s Bureau og Census of Manufactures til þess að fylgja eftir vinnumarkaði bandarískra kvenna frá 1790 til dagsins í dag. Rannsóknin sem fjallað er um í bókinni Understanding the Gender Gap (C. Goldin, 1990) leiddi í ljós að atvinnuþátttaka giftra kvenna hafði dregist töluvert saman á nítjándu öld áður en hún tók aftur að aukast á tuttugustu öldinni. Gögnin vörpuðu auk þess ljósi á ýmsar breytingar vinnumarkaðarins og áhrif þessara breytinga á konur. Þannig minnkaði til að mynda vinnumarkaðsþátttaka kvenna þegar störf færðust úr landbúnaði og yfir í verksmiðjurnar. Þegar störfin tóku að flytjast úr verksmiðjum yfir á skrifstofur jókst atvinnuþátttaka kvenna aftur en á sama tíma varð aukin aðgreining kynjanna á vinnumarkaði og það varð þannig algengara að líta á ákveðin störf sem kvennastörf og önnur sem karlastörf.

Claudia bendir á að eigi fólk börn þá sé nánast …

Fáðu áskrift til að lesa

Áskrift að Vísbendingu hæfir þeim sem hafa gaman að óvilhöllum greiningum og gagn af greinargóðum upplýsingum um efnahagsmál, viðskipti og nýsköpun.

Næsta grein

Mest lesið
1
Efnahagsmál

Skipti engu að samningarnir um Icesave voru felldir?

2
Loftslagsmál

Mesta loftslagsáhætta íslensks atvinnulífs

3
Alþjóðamál

Tvínota tækni: þegar innviðir verða varnargeta

4
Sjálfbærni

Kröfur um stjórnarhætti – í ljósi sögunnar

5
Aðrir sálmar

Rostungar og grænlensk króna

6
Aðrir sálmar

Reikningsskil gjörða og ákvarðana

Framkvæmdir í Reykjavík
Atvinna 22. tbl.

At­vinnu­stefna fyr­ir Ís­land: virð­ing­ar­verð sýn sem þarf að skerpa

Atvinnustefna mótar ekki aðeins hagvöxt heldur einnig störf, samfélag og lífsgæði.
TMG_260526_ samspila_haskola_atvinnulifs-013
Menntamál 22. tbl.

Hlut­verk há­skóla í at­vinnu­stefnu stjórn­valda

Háskólar skapa ekki aðeins þekkingu heldur einnig forsendur nýsköpunar, atvinnulífs og samfélagsþróunar.
Hellisheiði dji-20260610131208-0983-d-2
Leiðari 22. tbl.

Kraft­ur og orka með at­vinnu og stefnu

Sumarblaðið 2026 fjallar um orkumál og atvinnustefnu. Hér má lesa leiðara ásamt efnisyfirliti með tenglum í allar fimmtán greinar blaðsins og viðtalið sem Mariana Mazzucato veitti Vísbendingu.
Viðtal 22. tbl.

Mari­ana Mazzucato – hag­fræð­ing­ur­inn sem synd­ir á móti straumn­um

Umbyltandi hagfræðingurinn Mariana Mazzucato sem er nánast með stöðu rokkstjörnu innan hins framsækna hluta efnahagsmála heimsótti loks Ísland í upphafi árs vegna mótunar atvinnustefnu næstu tíu ára. Hún settist niður með Ásgeiri Brynjari Torfasyni og kom ótrúlega mörgum atriðum á framfæri með því að tala leifturhratt og stökkva lipurlega á milli atriða.

Mariana Mazzucato
Atvinna 22. tbl.

Hag­fræð­ing­ur­inn sem synd­ir á móti straumn­um

Umbyltandi hagfræðingurinn Mariana Mazzucato sem er nánast með stöðu rokkstjörnu innan hins framsækna hluta efnahagsmála heimsótti loks Ísland í upphafi árs vegna mótunar atvinnustefnu næstu tíu ára. Hún settist niður með Ásgeiri Brynjari Torfasyni og kom ótrúlega mörgum atriðum á framfæri með því að tala leifturhratt og stökkva lipurlega á milli atriða.
Peningar, seðlar, krónur
Aðrir sálmar 21. tbl.

Al­var­leiki op­in­berra fjár­mála

lagabreytingar og skuldahlutfallsskilgreiningar
Daði Már Kristófersson
Efnahagsmál 21. tbl.

Fjár­mála­á­ætl­un 2027 til 2031: Hvert skal stefn­t?

Fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar boðar áframhaldandi aðhald en skortir skýra sýn á uppbyggingu þjónustu og innviða, að mati Indriða H. Þorlákssonar.
Sjávarútvegur
Fiskveiðar 20. tbl.

Króka­afla­kerfi