Um 400 milljónir manna nota spunagreindina ChatGPT í hverri viku sem samsvarar um það bil einn af hverjum tuttugu jarðarbúum. Það sem er sérstaklega áhugavert við spunagreind (e. Generative Artificial Intelligence – GenAI) er að enn sem komið er eru flest af öflugustu módelunum aðgengileg öllum án endurgjalds. Hér má til dæmis nefna tól á borð við o1 í gegnum Microsoft Copilot, Grok 3 frá X og Deep Seek r1. Þetta þýðir að fólk í flestum löndum veraldar hefur aðgang að sömu tækni og sérfræðingar í stærstu fyrirtækjum heimsins, sem flest eru innan Bandaríkjanna. Það eitt og sér gæti haft ótrúleg framfaraskref í för með sér fyrir mannkynið, ef haldið er rétt á spöðunum.
En hvernig mun það nákvæmlega gerast? Hvað mun breytast í daglegu lífi fólks? Hvernig mun atvinnulífið nýta sér gervigreind til að margfalda skilvirkni? Í þessari grein fer ég yfir fjórar leiðir sem vinnuveitendur geta farið til að nýta lausnir gervigreindar án þess að útiloka hver aðra.
Gervigreind er að umbreyta heiminum
Á undanförnum misserum hefur gervigreind, eða nánar tiltekið spunagreind (GenAI) og skyldar tæknilausnir, skotist upp á stjörnuhimininn. Samkvæmt skýrslu McKinsey frá árinu 2024 hafa yfir 70% fyrirtækja þegar innleitt einhvers konar gervigreind, samanborið við um 50% árið áður. Þar að auki hafa þessi fyrirtæki greint frá um 25% meðaltalsframleiðniaukningu á þeim sviðum sem gervigreindarlausnum er beitt.
Þá hafa nær allir framtakssjóðir aukið umfang sinna fjárfestinga í verkefnum sem tengjast gervigreind. Framtakssjóðurinn Sequoia Capital, sem er einn þekktasti sjóður heims, hefur til dæmis rýnt sérstaklega í hversu mikil áhrif gervigreind mun hafa og bendir á að hér sé ekki lengur verið að tala eingöngu um hugbúnaðarmarkað upp á hundruð milljarða dollara heldur þjónustumarkaði upp á tugi trilljóna dollara (sjá mynd 1). Til samanburðar eru árstekjur íslenska ríkisins í kringum ~10 milljarðar dollara (ISK 1,200 milljarðar árið 2022). Hér er átt við að vélmenni sem nýta gervigreind geti komið til með að sinna hefðbundnum störfum, allt frá því að útbúa mat yfir í að stýra vinnuvélum vegna byggingaframkvæmda.
Hvað er hægt að gera í dag með gervigreind?
Í dag er hægt að byrja að nýta gervigreindarhugbúnað með fjórum ólíkum leiðum sem útiloka ekki hver aðra. Þær eru eftirfarandi og farið verður nánar yfir hverja og eina:
- Beinn aðgangur að spunagreind.
- Gervigreind sem hluti af verkferli.
- Tilbúnar lausnir fyrir skilgreind verkefni.
- Sérsniðnar lausnir fyrir flóknari verkefni.
1. Beinn aðgangur að spunagreind (GenAI) – til dæmis ChatGPT
Fyrsta og einfaldasta leiðin er að nýta beinan aðgang að stórum tungumálalíkönum á borð við ChatGPT, Claude frá Anthropic, Gemini frá Google, Grok frá X, DeepSeek og fleiri. Hægt er að stofna ókeypis eða ódýra áskrift á netinu og eða með forritum í síma.
Með beinum aðgangi geta starfsmenn strax nýtt gervigreind sem eins konar ráðgjafa eða aðstoðarmann. Fyrirspurnum er svarað í nær rauntíma, hvort sem óskað er eftir leiðsögn varðandi vinnutengd verkefni eða annað. Þetta er ólíkt leitarvélum á borð við Google sem sýna vefsíður í forgangsröð sem gætu innifalið svör sem notandi leitar eftir. Gervigreind getur svarað spurningum eftir bestu getu hverju sinni.
Helsti ókosturinn við þessa aðferð er tvíþættur. Í fyrsta lagi er viðmótið fyrst og fremst í gegnum spjall-viðmót. Það þarf að senda inn hverja beiðni, bíða eftir svari og í kjölfarið halda áfram. Hér getur farið mikill tími í að hugsa hvaða spurningar á að spyrja, sem og að klippa og líma texta sem getur verið seinvirkt. Þá getur verið heppilegra að nota annars konar viðmót í sérhæfðum verkefnum – á borð við að bóka pantanir, vinna úr gögnum eða teikningum. Í annan stað getur falist áhætta í því að lausnin sem er notuð sé ekki stillt með öryggis- og persónuverndarsjónarmið í huga. Upplýsingar sem notendur setja inn gætu þannig verið nýttar til að efla framtíðarútgáfur eða í annað.
Dæmin um gagnsemi eru fjölmörg. Þjónustuver getur nýtt gervigreind til að semja sniðmát vegna fyrirspurna og stytt viðbragðstíma. Vörustjórar geta nýtt gervigreind til að greina umsagnir viðskiptavina og draga saman kvartanir og búa til umbótatillögur. Markaðsteymi geta látið útbúa efni, auglýsingar og fréttabréf.
Langflestir vinnustaðir byrja á þessari leið. Láta starfsfólk fá beinan aðgang og prófa sig áfram. Hún er ódýrust, fljótlegust og skilar strax einhverjum árangri. Starfsmenn uppgötva líka hratt hvernig gervigreind virkar og fá í kjölfarið fleiri hugmyndir að gagnsemi.
Með því að spyrja starfsmenn á vinnustað hvort og hversu oft gervigreind er nýtt með þessum hætti fæst ágætis mynd yfir virkni staðarins með gervigreind.
Þegar starfsmenn nálgast það stig að nota spjallmenni daglega eða margsinnis á dag þá opnast tækifæri til að nýta tæknina betur í endurteknum verkferlum.
2. Gervigreind sem hluti af verkferli; notkun sjálfvirkra ferlaforrita
Önnur leiðin er að flétta gervigreind með kerfisbundnum hætti inn í helstu verkferla, án þess að ráðast í gríðarlegar fjárfestingar eða margra mánaða innleiðingarverkefni.
Fyrirtæki greinir fyrst reglubundna ferla, t.d. ráðningar, lánabeiðnir eða úrvinnslu beiðna um tiltekið mál. Venjulega myndi starfsmaður yfirfara gögn og taka ákvörðun (t.d. boða í atvinnuviðtal, samþykkja lán, hafna umsókn). Með gervigreind sem hluta af verkferli, er í staðinn hægt að senda fyrirspurnir sjálfvirkt til gervigreindar, lesa umbeðin gögn, meta þau eftir fyrir fram skilgreindum leiðbeiningum og komast að niðurstöðu. Með réttum stillingum og prófunum er hægt að setja ferlið upp með þeim hætti að það nái fram jafngóðum – eða jafnvel betri – niðurstöðum og sérfræðingur sem myndi vinna sama starf.
Sérfræðingur með beinan aðgang að spunagreind á borð við ChatGPT gæti fengið fram sömu niðurstöðu, en til að gera slíkt þyrfti hann handvirkt að setja inn skilgreindar fyrirspurnir ásamt fylgiskjölum og öðru sem tengist verkþættinum sem hann fer yfir handvirkt í hvert skipti – sem og að afgreiða handvirkt næsta verkþátt eftir að gervigreind kemst að sinni niðurstöðu (t.d. senda tölvupóst og samþykkja eða hafna beiðni með rökstuðningi). Með sjálfvirknivæðingu verkferla í gegnum ferlaforrit má komast hjá handvirka hluta ferilsins og margfalda þannig afköst af innleiðingu spunagreindar.
Dæmin um hagnýtingu sjálfvirknivæðingar með ferlaforritum eru fjölmörg, til dæmis:
- Kennari getur búið til próf með opnum spurningum, í stað krossaprófa. Nemendur svara spurningum á borð við: „Hver var Júlíus Sesar?” eða „Hvernig var að búa á Íslandi árið 1500?”. Í stað þess að bíða eftir að kennari fari yfir prófið – getur nemandi samstundis fengið svör við öllum spurningum, einkunn, uppbyggilega gagnrýni og ábendingar um hvað hann geti gert til að læra meira um viðfangsefnið – allt í þeim tóni sem er viðeigandi fyrir nemanda á hans aldri.
- Vinnustaðir geta nýtt gervigreind í ferlum til …
