Það eru liðin rúm þrjú ár frá því tæknifyrirtækið OpenAI kynnti stóra mállíkanið ChatGPT til sögunnar og setti þar með, ef svo má að orði komast, máltæknivöru í sinni hreinustu mynd í hendurnar á nánast hverju einasta Internettengda mannsbarni.

Á þeim skamma tíma sem liðinn er síðan þá hafa stór mállíkön, hvort sem er ChatGPT eða einhver keppinautanna, orðið dagleg vinnutól fyrir mörg okkar. Þetta staðfesta tölurnar en samkvæmt nýlegri könnun sem Gallup framkvæmdi fyrir Almannaróm þá nota 72% landsmanna nú einhvers konar gervigreindartól og 52,3% stór mállíkön.^[1]

Með slíkar notkunartölur í huga er hálf fjarstæðukennt að hugsa til þess hve langt virðist þó vera frá því við reyndum okkur flest á þessari tækni mállíkana í fyrsta skipti og beittum henni þá einkum til að finna ankannalegar ferskeytlur eða aðrar fleipur „gervigreinarinnar“ til að senda á milli vina í góðu gríni.

Hagnýt gervigreind fyrir svartsýna stjórnendur

Nú eru mállíkön nefnilega ekki lengur nýtt og skemmtilegt leikfang sem býr til frumlegar en skringilega orðaðar vísur að hætti dróttkvæða heldur ómissandi hjálpartól flestra í starfi. En það að nota gervigreind er ekki endilega það sama og að nýta hana, í það minnsta ekki vel, og ein mikilvæg spurning í mínum huga er sú hversu mikill munur er á þeim tækifærum sem við, íslenskumælandi, höfum til hagnýtingar tækni gervigreindar ef borið er saman við fólk og fyrirtæki á stærri málsvæðum.

Ef marka má stjórnendakönnun KPMG sem birt var á árinu sjá íslenskir stjórnendur nefnilega ekki nema örlítið brot af þeim tækifærum sem þeir alþjóðlegu sjá í nýtingu gervigreindar. Þar sögðust 57% stjórnenda sjá fram á mikil áhrif erindreka gervigreindar (e. agentic AI) á sinn rekstur en aðeins 13% íslenskra stjórnenda. Þó voru 33% íslenskra stjórnenda jákvæðir um hæfni sinna félaga til að halda í við þróun gervigreindar en 74% hinna erlendu.^[2]

Nú má gera ráð fyrir að fleira en bara tungumálið hafi áhrif á þennan mikla mun í viðhorfi íslenskra stjórnenda og erlendra til hagnýtingar gervigreindar (og í okkar samhengi þá sérstaklega stórra mállíkana) en eitt er þó víst; að ef takast á að nýta tækifæri gervigreindar af fullum krafti fyrir íslensk fyrirtæki og stofnanir þá skiptir öllu máli að sú tækni sé læs á það tungumál sem hér er talað.

Davíð og Golíat í eilífðardans

Á undanförnum árum hefur ótrúlegt starf verið unnið við að tryggja að öll nýjasta tækni sé nothæf á íslensku. Íslenska varð eitt af fyrstu tungumálunum sem mállíkanið Chat GPT frá OpenAI var þjálfað á og sambærilegar sögur er að segja af lausnum Google og Microsoft, sem virka allflestar vel á íslensku. Þessi árangur er afrakstur mikillar vinnu sem Almannarómur, miðstöð máltækni, hefur leitt í samstarfi við Árnastofnun, vísindafólk háskólanna og fjölda stofnana og fyrirtækja.

Almannarómur hefur unnið að því að búa íslenskunni framtíð í tækni frá árinu 2014 og jafnframt að tryggja að nýjasta tækni sé aðgengileg íslenskum fyrirtækjum og stofnunum. Einn mikilvægasti þátturinn í því hefur verið að safna gögnum fyrir íslenska tungu, gefa þau út í stórum gagnasöfnum undir opnum leyfum og hvetja fyrirtæki til að nýta þau til að kenna tækni sinni íslensku. ^[3]

Við viljum tækni sem skilur fjölbreytta íslensku

Þetta mikilvæga starf íslenska máltæknisamfélagsins er undirstaða þess að tækni virki eins vel á íslensku og raun ber vitni. Stór mállíkön, eins og önnur tækni, eru þó enn ófullkomin á ýmsum sviðum, og þar ekki síst í íslenskunni. Mælingar á gæðum mállíkananna sýna til dæmis að það er enn langt í land þegar þau þurfa að glíma við sértækan orðaforða í íslensku.

Tungutak mismunandi greina samfélagsins er afar fjölbreytt. Hingað til höfum við gert vel í að kenna tækninni almenna íslensku en þegar kemur að því að láta hana glíma við texta um afmörkuð málefni á borð við íþróttir, orkumál, líftækni eða annað þá fer hún oft aftur í sama gamla farið. Hún kann þá íslensku ekki nægilega vel.

Þetta er vandamál fyrir íslensk fyrirtæki og getur verið helsta hindrunin fyrir því að þau taki upp nýjar gervigreindarlausnir í rekstri sínum sem gætu gjörbreytt rekstri þeirra. Tæknin sem er í boði skilur þeirra íslensku ekki nægilega vel.

Þín íslenska er málið!

Úr þessu viljum við nú bæta. Almannarómur og Árnastofnun hafa sett af stað átakið „Þín íslenska er málið“ þar sem fyrirtæki og stofnanir eru hvött til að gefa heimildir um sína íslensku til þess að hægt verði að þjálfa gervigreindarlausnir sem geta nýst í þeirra starfsemi. Átakið hefur farið sérlega vel af stað. Hátt í 50 fyrirtæki og stofnanir hafa þegar skráð sig til leiks og vinna nú að því að leggja mikið magn textagagna á íslensku inn í átakið. Þar er um að ræða gögn sem eru ekki viðkvæm; skýrslur, vörulýsingar, tilkynningar, minnisblöð o.fl., sem liggja gjarnan óhreyfð inni í fyrirtækjum landsins. Heimar, Deloitte, Lyfjastofnun, Íslandsbanki og Reykjavíkurborg eru dæmi um aðila sem þegar hafa skráð sig til leiks og munu hver fyrir sig leggja fram hundruð, jafnvel þúsundir skjala, í átakið.

Í framhaldinu verða heimildarnar afhentar Árnastofnun sem vinnur þær inn í Risamálheild íslenskunnar, grunn sem nýtist til að kenna allri tækni íslensku. ^[4]

Endahnútur – við erum öll sammála um þetta skiptir máli?

Framtíð íslenskunnar er einn af fáum málaflokkum sem ekki eru bitbein stjórnmálaflokka eða ólíkra hópa samfélagsins. Í könnun menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytisins vegna aðgerðaráætlunar um íslenska tungu kom fram að 97% svarenda þótti vænt um íslenska tungu og að 93% töldu það miklu skipta að íslenska verði töluð hér á landi í framtíðinni. Þetta speglast í fyrrnefndri könnun Almannaróms þar sem tæp 63% svarenda sögðu það skipta sig miklu máli að geta notað íslensku í tækni/gervigreind.

Tækni er og verður sífellt stærri hluti af okkar daglega lífi. Það er því einfaldlega forsenda þess að íslenskan eigi stað í framtíðinni að hún virki vel í tækninni. Að því höldum við ötul áfram að vinna og hlökkum til að sjá ykkur með.

Þín íslenska er málið!