Ein mikilvægasta grundvallarstoð og stytta að baki evrunnar, sem varð tuttugu og fimm ára núna í upphafi ársins, var Jacques Delors, fyrrum kristilegur sósíalisti og fjármálaráðherra Frakklands árin 1981-1984. Hann lést á annan dag jóla, 98 ára gamall.

Delors nefndin fræga, skilaði skýrslu árið 1989 til leiðtogaráðs ESB (European Council, EUCO), sem lagði grunninn að því að evrópska myntsambandið (EMU) leiddi til stofnunar evrópska seðlabankans (ECB) og evrunnar, hins sameiginlega gjaldmiðils sem orðin er ein af megin myntum heims.

Jacques Delors hafði verið embættismaður í franska seðlabankanum frá nítján ára aldri í átján ár og starfað svo í áætlunarstofnun Frakklands eftir það og varð síðan Evrópuþingsmaður í tvö ár áður en Mitterrand kallaði hann heim til að verða fjármálaráðherrann sem sneri frönskum efnahag á þremur árum. Hann varð síðan forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins í áratug, frá 1985-1995 og líklegast áhrifamesti leiðtogi sambandsins frá upphafi þess árið 1957.

Einkennilegur bakgrunnur

Afi hans og amma voru bændur í suðurhluta Frakklands og faðir hans sendill í seðlabankanum franska í París, þar sem hann sjálfur hóf störf á unglings aldri. Hann naut ekki háskólamenntunar, sem oft var núið honum um nasir. Frami hans byggðist á vinnusemi, gáfum og góðum lærifeðrum og yfirmönnum sem sáu hæfileika hans. Snilld hans fólst meðal annars í pólitískri taktík sem eflaust er aðeins hægt að læra á göngunum en alls ekki í fræðibókum. Á ungdómsárum stofnaði hann bæði klúbba og tímarit þar sem hugmyndafræði frá hægri og vinstri var stefnt saman til rökræðu, samræðu og sameiginlegrar úrlausnar.

Hann var hugsuður af stærðargráðu sem sjaldan sést segir í grein Financial Times og hans verður minnst sem eins hæfileikaríkasta, framsýnasta og einnig sundurlyndandi leiðtoga eftirstríðsára Evrópu. Árangur hans er að hafa verið helsti höfuðsmiður hins sameiginlega evrópska markaðar, með fjórfrelsinu fræga, sem fól í sér ekki aðeins frjálst flæði vöru, þjónustu og fjármuna heldur einnig fólks. Lögin sem lögðu grunninn að markaðinum voru hápólitískt verkefni, samþykkt 1986 og tóku gildi 1987. Þau voru miklu einfaldari og sterkari heldur en Maastricht sáttmálinn frægi frá 1992 sem valdið hefur miklum deilum og enn meiri vandræðum.

Áætlunin um evruna var gölluð

Frægt er einnig þegar að Delors móðgaði illilega sinn helsta andstæðing í Evrópu, þó þau hafi unnið mjög vel saman árin áður, Margréti Thatcher. Það var með ræðu árið 1988 hjá samtökum breskra verkalýðsfélaga, þar sem hann hvatti til aukinna réttinda tilhanda evrópskum verkalýð bæði varðandi sameiginlegan samningsrétt, ævimenntun og fulltrúa launþega í stjórnum fyrirtækja.

Dæmin um sköpunarkraftinn í óvenjulegum hugmyndum Delors var til dæmis þegar að hann valdi sem forseti framkvæmdastjórarinnar að veðja á að besta leiðin til að snúa frá stöðnunarferli sambandsins væri að byggja upp hinn sameiginlega evrópska markað.

Annað dæmi var þegar hann krafðist sjálfstæðis seðlabankans frá pólitískri stjórnun, en það var alls ekki viðurkennd grundvallarregla á þeim tíma, þú hún sé orðin það nú til dags. Vissulega voru vandkvæði sem komu í ljós við innleiðingu áætlunarinnar um evruna, enda ekki oft sem nýir gjaldmiðlar eru búnir til. En gallarnir voru ekki allir Delors að kenna. Suma þeirra sá …