Að vera listamaður felur í sér hæfileika, löngun og þörf til að miðla eigin skynjun, eða með öðrum orðum að standa vörð um huglæga þætti og dýpka tengingu okkar við veruleikann. Á Íslandi starfa þúsundir einstaklinga við það að skapa, viðhalda og miðla öflugu myndlistarlífi. Þeir þróa hugmyndir, vinna að listrannsóknum, halda úti vinnustofum, framleiða verk og sýningar og sinna fjölbreyttum verkefnum sem fylgja listsköpuninni og miðlun hennar. Þrátt fyrir þetta endurspegla kjör myndlistarfólks ekki framlag þeirra til samfélagsins.

Nýleg skýrsla um hagrænt gildi listarinnar^[1] sýnir að skapandi greinar eru þriðji stærsti atvinnuvegur þjóðarinnar, þar sem frumsköpun listanna og nýsköpun í iðnaði eru lögð að jöfnu til að varpa ljósi á efnahagslegt gildi þeirra. Opinber fjárhagslegur stuðningur til skapandi greina skilar sér þrefalt til baka samkvæmt skýrslunni og áhugavert væri að skoða hvort viðlíka ábati verði af nokkrum öðrum ríkisstuðningi. En samfélag sem forgangsraðar efnahagslegum mælikvörðum umfram önnur gildi á það á hættu að missa sjónar á grundvallarþáttum mannlegrar velferðar, þar með talið huglægari viðfangsefnum listarinnar – sem rækta skynjun okkar, mennsku og tjáningarfrelsi.

Til þess að tryggja áframhaldandi grósku og vöxt listarinnar þarf að hlúa að samfélagi listamanna. Tónlistarmaðurinn Brian Eno hefur lagt til hugtakið Scenius^[2], sem leggur áherslu á skapandi afl hópsins fremur en snilld einstaklingsins (e. genius). Hann bendir á að þótt einstaka listamenn skapi frábær verk, þá spretta hugmyndirnar upp úr því samfélagi sem umvefur þá. Til að einstaklingar geti blómstrað þurfum við að hlúa að heildinni með hugmyndafræði, efnislegri umgjörð og fjárhagslegum stuðningi.

Listirnar eru öflugt afl samfélagslegra umbreytinga, þær spegla mennskuna, veita lífsbjörg og leiðsögn sem verður aldrei leyst af hólmi. Hugmyndir um fegurð og fagurferði^[3] gegna þar lykilhlutverki, þar sem umhverfið okkar – bæði hið efnislega og hið huglæga – hefur djúpstæð áhrif á skynjun okkar og líðan.

Í samfélagi þar sem sjónræn tjáning er sífellt fyrirferðarmeiri, skiptir myndlæsi höfuðmáli. Við þurfum að styrkja myndlistarsöfnin okkar, styðja við grasrótina og tryggja að listirnar fái aukið vægi í menntakerfinu. Listin býr yfir einstöku leyfi til að þvera hefðbundin mörk, varpa ljósi á hið ósagða og opna nýja sýn á veruleikann.

Til þess að tryggja heilbrigt umhverfi fyrir listsköpun er nauðsynlegt að styðja við velferð listamanna og þannig eflingu menningarinnar í heild. Opinber stuðningur á borð við starfslaun listamanna og fjölbreytt styrkjakerfi er þar lykilatriði þar sem markaðs- og samkeppnislögmálin forgangsraða ekki óhagrænum ávinningi listarinnar.

Starfslaun listamanna námu 846 milljónum af þeim 55 milljörðum sem settir voru í opinberan stuðning við skapandi greinar árið 2023, og skilar sér þrefalt til baka í hagkerfinu skv. áðurnefndri skýrslu. Ljóst er að forsenda þeirrar margföldunar liggur í sköpun listamannanna sjálfra, og þar þarf að margfalda opinbera stuðninginn.

Listamenn geta ekki skapað öflugan vettvang lista – Scenius – ef þeir þurfa viðstöðulaust að berjast fyrir fjárhagslegri afkomu.

Í pistli frá árinu 2018 fjallar Guðbjörg R. Jóhannesdóttir umhverfisheimspekingur um tengsl hins huglæga og þess hlutlæga í þekkingarsköpun. Hún segir „innra landslag líkamans, fagurferðileg skynjun, fundin skynjun, hvað sem við köllum það – þessi vídd skynjunar og skilnings er uppspretta allrar hugsunar, þekkingar og gilda“.^[4] Skynkerfi okkar tengir okkur þannig við umheiminn, og listirnar hafa einstöku hlutverki að gegna í því sambandi.