Öryggi almennings, neytanda- og umhverfisvernd er hluti af því sem við göngum að vísu í Evrópu. Evrópusambandið (ESB) setur fram löggjöf með þeim hætti að í henni eru gerðar kröfur um að mannvirki, tæki og umhverfi sé ekki skaðlegt og það er beinlínis bannað að markaðssetja hættulegar vörur. Þessar kröfur eru útfærðar með samhæfðum stöðlum og innan í gangverki sem tryggir samræmismat við staðlana. ESB óskar þess að evrópskir sérfræðingar skrifi staðla til að útfæra löggjöfina, tekur þátt í mótun útfærslna, vísar til staðlanna í regluverkinu og auglýsir endanlega í Stjórnartíðindum ESB. Sérfræðingarnir svara með því spurningunni „Hvernig er best að gera þetta?“ Og „þetta“ getur verið allt frá öryggi leikfanga, yfir í gæði og virkni byggingarvara, öryggi og virkni hjartagangráða, flokkunar á orkunýtingu raftækja, yfir í þolhönnun mannvirkja og þannig mætti lengi telja.

Tæplega fjögur þúsund samhæfðir staðlar eru núna hluti af regluverkinu og Evrópudómstóllinn hefur gert ESB skylt að veita öllum aðgang að þeim stöðlum. Skyldu sem staðlasamtökin í Evrópu hafa tekið að sér að uppfylla. Sömu staðlar eru jafnframt notaðir til að framfylgja opinberri markaðsgæslu, sem er skipulögð viðleitni stjórnvalda til að tryggja að vörur uppfylli reglur um öryggi, heilsu og umhverfisvernd.

Notkun staðla er þannig viðleitni ESB til að tryggja öryggi, heilsuvernd, neytenda- og umhverfisvernd og að auðvelda hlítni við löggjöfina. En af hverju þessi verkfæri og ekki önnur?

Bestu lausnirnar

Sérfræðingar um allan heim taka sæti í tækninefndum staðlasamtaka og leggja til alla sína bestu þekkingu, nýjustu rannsóknir og upplýsingar til að gefa svör við þekktum áskorunum eða vandamálum. Þessa vinnu greiða vinnuveitendur þeirra fyrir sem er m.a. til marks um samfélagsábyrgð fyrirtækja sem taka þátt í fjölþjóðlegu samstarfi um staðla. Staðlar eru þannig notaðir sem verkfæri til að tryggja ásættanlega niðurstöðu um lausnir. Að vörur á markaði séu öruggar, að rekjanleiki matvæla sé fyrir hendi, að prófanir lækningatækja tryggi öryggi þeirra, að leikföng barna séu ekki hættuleg o.s.frv. Benda rannsóknir til þess að framleiðniaukning íslenskra fyrirtækja, vegna staðlanotkunar, sé a.m.k.1,5 milljarða króna virði árlega. Þessi nýting staðla styttir þróunartíma nýrra vara, eykur aðgengi þeirra að mörkuðum, bætir samkeppnishæfni fyrirtækja og stuðlar að gæðum og auknu trausti viðskiptavina.

Viltu hringja í vin?

Staðlanotkun kemur sér vel fyrir lítil fyrirtæki sem hafa ekki aðgang að ótakmarkaðri sérfræðiþekkingu sem þarf til að uppfylla kröfur löggjafar og/eða ná nauðsynlegum árangri. Lítil ferðaþjónustufyrirtæki sem bjóða upp á ævintýraferðir hafa þannig til dæmis aðgang að verkfærum sem auðvelda þeim að áhættugreina íshella-, jökla- og fjallaferðir og skipuleggja þær og undirbúa þannig að öryggi viðskiptavinanna sé í fyrirrúmi. Önnur fyrirtæki hafa aðgang að stjórnunarkerfum sem auðvelda þeim að koma sér upp ferlum og skipulagi sem eykur framleiðni og framleiðslu, dregur úr mistökum og lágmarkar áhættu. Þegar staðlar eru notaðir geta stjórnendur verið vissir um að njóta leiðsagnar bestu sérfræðinga á sviðinu, sem hafa sammælst um að þar sé um að ræða allra bestu leiðina til að gera hlutina. Staðlar geta því jafngilt því að „hringja í góðan vin“!

Góður díll fyrir ríkið

Það getur verið flókið að skrifa löggjöf, sérstaklega fyrir tæknilega flókna geira eða nýjar greinar sem enn eru í þróun. Til að eitthvert vit verði í reglusetningu þarf sérfræðinga til að útfæra kröfurnar. Í fámennum löndum eru sérfræðingarnir ekki endilega á hverju strái og mannauður af skornum skammti líka. Þá er handhægt að geta gripið til verkfæra sem bestu sérfræðingar á sviðinu hafa samið og eru alþjóðlega viðurkennd. Dæmi um það má finna í íslenskum lögum um fiskeldi. Þar segir að sjókvíar skuli reisa og reka eftir „ströngustu stöðlum“. Þá þarf sá sem skrifar reglugerðina sem byggir …