Nú liggur fyrir Alþingi frumvarp um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007. Í stað orðsins „launaþróun“ í 2. málsl. 62. gr. laganna kemur: „þróun launavísitölu, sbr. lög um launavísitölu“ nr. 89/1989. Þessi tillaga var lögð fram sem hluti af frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar vegna endurskoðunar örorkulífeyriskerfis á 156. löggjafarþingi (þskj. 291, 259. mál), en Alþingi lauk ekki afgreiðslu þess á því þingi. Tillagan er nú endurflutt óbreytt. Frumvarpið er lagt fram í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins frá 21. desember 2024[99852d]. Frumvarpinu fylgja nokkrar umsagnir. Athygli vekur að frumvarp um breytingu á kjörum hinna lægstlaunuðu vekur ekki sérstakan áhuga hjá BSRB og BHM[ea9d8f]. Samtökin skiluðu ekki heldur inn umsögn þegar tillagan var flutt í fyrra sinn[713e2a].

Í sem stystu máli er um að ræða réttindi borgaranna til framfærslu, skyldur hins opinbera og útfærslu ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin leggur til að greiðslur almannatrygginga verði tengdar lögum um launavísitölu og hefur það vakið mikla umræðu, einkum grein þeirra Gylfa Zoega, prófessors í hagfræði við Háskóla Íslands, og Axels Hall, lektors í viðskipta- og hagfræði við háskóla Reykjavíkur, þar sem þeir líkja henni við ein stærstu hagstjórnarmistök þessarar aldar þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks lækkaði skatta og jók húsnæðislán með hækkun veðhlutfalls í fasteignakaupum í 90% á toppi hagsveiflunnar 2004, og leiddi það til Hrunsins[72ba5d]. Ragnar Þór Ingólfsson félags- og húsnæðismálaráðherra sá ástæðu til að bregðast við í grein sem hann kallar: Misskilningur um launavísitöluna[1f2d6c].

Fern samtök lýsa fullum stuðningi við frumvarpið: Landsamband eldri borgara (LEB), ÖBÍ réttindasamtaka, Landssamtökin þroskahjálp, Félag eldri borgara í Reykjavík og nágrenni. Þrenn samtök eru hins vegar algerlega andvíg frumvarpinu: Alþýðusamband Ísland (ASÍ), Samtök atvinnulífsins (SA) og Viðskiptaráð. Þá má geta þess að myndrit í minnisblaði félags- og húsnæðismálaráðuneytis eru misvísandi. Breytingar á eftirlaunum og örorkubótum eru sýndar sem prósentuhækkun til hliðsjónar við hækkun neysluvísitölu og launavísitölu. Myndritin gefa ekki tilefni til hækkunar greiðslna frá Tryggingastofnun þar sem áðurnefndar vísitölur hafa hækkað mun minna, eins og betur verður vikið að hér á eftir. SA og Viðskiptaráð nota sömu tækni við gerð myndrita. Þá lýsa umsagnir ASÍ kaldranalegu og afturhaldssömu viðhorfi til þeirra sem minnst mega sín, og það minnir á Magnús Stephensen dómstjóra og fátæktarframfærsluna sem hann innleiddi með hreppstjórainstrúxinu 1809. Kerfið á ekki að byggjast á réttindum borgaranna heldur vill ASÍ sjálft úthluta fátækrabótum tengdum lífeyrisgreiðslum. Þetta heitir öðru nafni brauðmolakenningin („trickle-down“ kerfi).

Á Norðurlöndum er misjafnt hvernig almannatryggingar eru fjármagnaðar. Hérlendis eru þær að mestu fjármagnaðar með tryggingagjaldinu, sbr. lög nr. 113/1990. Tryggingagjaldið er ekki skattur, þótt það beri öll einkenni skatts, heldur er um að ræða iðgjald, eins og nafnið gefur til kynna. Á Norðurlöndum breytist það samhliða útgjöldum eins og aðrar tryggingar en hefur ekki gert það hér á landi. Samkvæmt minnisblaði fjármálaráðuneytis eru sambærilegar greiðslur á hinum Norðurlöndunum bundnar við vísitölu, sem tryggja jafnræði milli kynslóða og að stöðugleikaregla fjárlaga haldist[25b496]:

• Í Danmörku hækka greiðslurnar hlutfallslega miðað við breytingu á árslaunum liðins árs samanborið við árið þar á undan, að frádreginni lögbundinni 2,0% árshækkun.
• Í Finnlandi eru greiðslur almannatrygginga tengdar verðlags- og launavísiölu. Vísitala eftirlauna er bundin við verðlagsvísitölu þar sem 80% miðast við þróun neysluverðs og 20% við þróun launa. Hins vegar miðast vísitala lífeyrisréttinda 80% við launaþróun og 20% við verðlagsbreytingar - öfugt við það sem gildir …