Miðað við vísitölur Hagstofunnar um þróun verðlags sem birtust í vikunni mætti halda að verðbólga langt yfir markmiði sé að verða viðvarandi vandamál. Getur íslenskt samfélag sætt sig við og vanið sig á fimm prósenta viðvarandi verðbólgu? Mögulega þarf að lyfta málefninu á örlítið hærra plan. Spurningin ætti frekar að vera hvernig sætta megi landsmenn við helmingi minni hækkun – sem er markmið Seðlabanka Íslands.
En af hverju ættum við að sætta okkur við 2% verðbólgu spurði merkasti bandaríski seðlabankastjórinn einu sinni. Það þýðir að verðlag tvöfaldast á einni starfsævi. Hann hélt því hins vegar einnig fram að 4% verðbólga gæti vel verið ásættanleg í vissu ástandi. Af því verðstöðugleiki er hvorki formúla né ein tiltekin prósentutala, heldur hugarástand. Nánar má lesa um arfleifð Paul Volcker í yfirlitsgrein minni við andlát hans í árslok 2019.
Vitnað hefur verið á fleiri stöðum en hér til tveggja og hálfs árs gamals viðtals við Má Guðmundsson fyrrverandi seðlabankastjóra í sumarblaði Vísbendingar 2023. Þar sem sterk rök eru færð fyrir hagstjórnarmistökum og óheppni sem hafi saman leitt til eftirspurnardrifnu verðbólgunnar hérlendis sem nú enn er viðvarandi.
Ef kyrrstaða hagvaxtar og atvinnuleysis fer saman við það að verðbólga festist kringum fimm prósent þá stöndum við frammi fyrir mjög alvarlegum efnahagslegum vandræðum sem þjóð. Þó hún sigi niður fyrir 4,7% og kjarasamningar haldi í haust þá er vandinn samt verulegur. Vert er að hafa í huga að hvorki háir stýrivextir einir og sér, né hallalaus fjárlög ríkissjóðs munu láta verðlag hætta að hækka. Hugarástand verðstöðugleikans er flóknara en þær tvær einföldu tölur.
Báðar greinar vikunnar fjalla um verðbólguvandann, hvor á sinn hátt. Þennan stærsta efnahagsvanda sem íslenska þjóðfélagið hefur staðið frammi fyrir í mörg ár og erfitt virðist vera að sjá fyrir endann á, nema að margt breytist verulega og líka í hugarástandinu.
