Á fundi sínum í febrúar 2026 ákvað peningastefnunefnd að halda stýrivöxtum óbreyttum í 7,25%. Verðbólga hefur aukist á ný og er nú 5,2%. Hækkun verðlags í janúar má að hluta til rekja til breyttrar gjaldtöku hins opinbera, en verðhækkanir eru þó á nokkuð breiðum grunni. Þrátt fyrir að hægt hafi á efnahagsumsvifum og merki séu um kólnun á vinnumarkaði er undirliggjandi verðbólguþrýstingur áfram þrálátur. Launahækkanir eru enn töluverðar og kaupmáttur heimila hefur aukist. Í ljósi þess að kjölfesta verðbólguvæntinga er löskuð ræddi nefndin hættuna á að fyrirtæki velti nýlegum kostnaðarhækkunum út í verðlag og taldi aukna hættu á að verðbólga reynist meiri og þrálátari en grunnspá bankans gerir ráð fyrir (sjá nánar fundargerð peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands 2.-3. febrúar 2026. 132. fundur, birt 18. febrúar 2026).
Vinnumarkaðurinn
Vinnumarkaðurinn er ein af grunnstoðum hagkerfisins og þróun atvinnustigs, atvinnuleysis og launa veitir mikilvægar vísbendingar um hvort jafnvægi ríki í þjóðarbúskapnum. Undanfarin ár hefur hröð fólksfjölgun og fjölgun starfandi einstaklinga verið einn helsti drifkraftur hagvaxtar á Íslandi. Framleiðni vinnuafls jókst á hinn bóginn einungis um að jafnaði tæplega 1% á ári á árunum 2020-2024 (Hagstofa Íslands). Nýjustu tölur benda þó til þess að viðsnúningur hafi orðið á síðasta ári og framleiðni hafi aukist um 2,4% milli ára á þriðja ársfjórðungi. Framleiðni vinnuafls endurspeglar hversu mikil verðmæti verða til fyrir hverja unna vinnustund og er því lykilmælikvarði á raunverulega verðmætasköpun í hagkerfinu. Þar sem raunlaun geta til lengri tíma aðeins aukist í takt við verðmætasköpun er aukin framleiðni ein helsta forsenda bættra lífskjara. Þegar hagvöxtur er að miklu leyti knúinn áfram af fjölgun starfa en framleiðnivöxtur er lítill skapast hætta á að launaþróun sé ekki í takt við undirliggjandi verðmætasköpun. Slíkt ósamræmi birtist að lokum í annað hvort meiri verðbólgu eða veikara atvinnustigi.
Eftir heimsfaraldurinn einkenndist íslenski vinnumarkaðurinn af lágu atvinnuleysi og mikilli spennu, en síðustu misseri hafa birst skýr merki um kólnun. Skráð atvinnuleysi hefur farið hækkandi og mældist 4,9% í janúar og er því komið nær því sem telst jafnvægis- eða náttúrulegt atvinnuleysisstig. Störfum fjölgaði lítið árið 2025 og í einkageiranum fækkaði þeim á milli ára. Þá fækkaði meðalvinnustundum um 2,2% á milli ára á þriðja ársfjórðungi í fyrra samkvæmt vinnumagnsmælingu þjóðhagsreikninga. Hlutfall lausra starfa á hvern atvinnulausan hefur einnig lækkað og er nú um 0,4 en var á bilinu 0,9-1,3 þegar spennan var sem mest. Lækkun hlutfallsins bendir til þess að eftirspurn eftir vinnuafli hafi dregist saman og að bæði spenna á vinnumarkaði og þrýstingur á launahækkanir fari minnkandi. Vísbendingar úr könnun Gallup
Þó víða megi greina merki um minnkandi spennu á vinnumarkaði er þróunin ekki …
