USD 124,9 0,2%
EUR 137
GBP 164,5
DKK 18,3
SEK 12,3 -0,3%
NOK 12,9 -0,3%
CHF 148,2 -0,1%
CAD 87,3 0,1%
JPY 0,8 0,1%
Stýrivextir 8%
Verðbólga 5,9%
Mannfjöldi 397.710
USD 124,9 0,2%
EUR 137
GBP 164,5
DKK 18,3
SEK 12,3 -0,3%
NOK 12,9 -0,3%
CHF 148,2 -0,1%
CAD 87,3 0,1%
JPY 0,8 0,1%
Stýrivextir 8%
Verðbólga 5,9%
Mannfjöldi 397.710
Til baka

Verð­bólga og vinnu­mark­að­ur

Þrátt fyrir kólnun er verðbólguþrýstingur enn of mikill.

Seðlabanki
Mynd: Golli

Á fundi sínum í febrúar 2026 ákvað peningastefnunefnd að halda stýrivöxtum óbreyttum í 7,25%. Verðbólga hefur aukist á ný og er nú 5,2%. Hækkun verðlags í janúar má að hluta til rekja til breyttrar gjaldtöku hins opinbera, en verðhækkanir eru þó á nokkuð breiðum grunni. Þrátt fyrir að hægt hafi á efnahagsumsvifum og merki séu um kólnun á vinnumarkaði er undirliggjandi verðbólguþrýstingur áfram þrálátur. Launahækkanir eru enn töluverðar og kaupmáttur heimila hefur aukist. Í ljósi þess að kjölfesta verðbólguvæntinga er löskuð ræddi nefndin hættuna á að fyrirtæki velti nýlegum kostnaðarhækkunum út í verðlag og taldi aukna hættu á að verðbólga reynist meiri og þrálátari en grunnspá bankans gerir ráð fyrir (sjá nánar fundargerð peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands 2.-3. febrúar 2026. 132. fundur, birt 18. febrúar 2026).

Vinnumarkaðurinn

Vinnumarkaðurinn er ein af grunnstoðum hagkerfisins og þróun atvinnustigs, atvinnuleysis og launa veitir mikilvægar vísbendingar um hvort jafnvægi ríki í þjóðarbúskapnum. Undanfarin ár hefur hröð fólksfjölgun og fjölgun starfandi einstaklinga verið einn helsti drifkraftur hagvaxtar á Íslandi. Framleiðni vinnuafls jókst á hinn bóginn einungis um að jafnaði tæplega 1% á ári á árunum 2020-2024 (Hagstofa Íslands). Nýjustu tölur benda þó til þess að viðsnúningur hafi orðið á síðasta ári og framleiðni hafi aukist um 2,4% milli ára á þriðja ársfjórðungi. Framleiðni vinnuafls endurspeglar hversu mikil verðmæti verða til fyrir hverja unna vinnustund og er því lykilmælikvarði á raunverulega verðmætasköpun í hagkerfinu. Þar sem raunlaun geta til lengri tíma aðeins aukist í takt við verðmætasköpun er aukin framleiðni ein helsta forsenda bættra lífskjara. Þegar hagvöxtur er að miklu leyti knúinn áfram af fjölgun starfa en framleiðnivöxtur er lítill skapast hætta á að launaþróun sé ekki í takt við undirliggjandi verðmætasköpun. Slíkt ósamræmi birtist að lokum í annað hvort meiri verðbólgu eða veikara atvinnustigi.

Eftir heimsfaraldurinn einkenndist íslenski vinnumarkaðurinn af lágu atvinnuleysi og mikilli spennu, en síðustu misseri hafa birst skýr merki um kólnun. Skráð atvinnuleysi hefur farið hækkandi og mældist 4,9% í janúar og er því komið nær því sem telst jafnvægis- eða náttúrulegt atvinnuleysisstig. Störfum fjölgaði lítið árið 2025 og í einkageiranum fækkaði þeim á milli ára. Þá fækkaði meðalvinnustundum um 2,2% á milli ára á þriðja ársfjórðungi í fyrra samkvæmt vinnumagnsmælingu þjóðhagsreikninga. Hlutfall lausra starfa á hvern atvinnulausan hefur einnig lækkað og er nú um 0,4 en var á bilinu 0,9-1,3 þegar spennan var sem mest. Lækkun hlutfallsins bendir til þess að eftirspurn eftir vinnuafli hafi dregist saman og að bæði spenna á vinnumarkaði og þrýstingur á launahækkanir fari minnkandi. Vísbendingar úr könnun Gallup[e85e06] meðal stjórnenda íslenskra fyrirtækja styðja þá mynd að atvinnuhorfur hafi versnað. Fleiri stjórnendur búast nú við að fækka starfsfólki en að fjölga því á næstu sex mánuðum: Um 32% telja að fyrirtæki þeirra muni draga úr starfsmannafjölda, en aðeins 11% sjá fyrir sér fjölgun. Þetta er töluverð breyting frá því í desember 2024 þegar 22,9% töldu að starfsfólki myndi fjölga, en 13,6% að því myndi fækka.

Þó víða megi greina merki um minnkandi spennu á vinnumarkaði er þróunin ekki …

Fáðu áskrift til að lesa

Áskrift að Vísbendingu hæfir þeim sem hafa gaman að óvilhöllum greiningum og gagn af greinargóðum upplýsingum um efnahagsmál, viðskipti og nýsköpun.

Næsta grein

Mest lesið
1
Vinnumarkaður

Endalok pólska tímabilsins?

2
Aðrir sálmar

Stjórnun og traust

3
Vinnumarkaður

Ofmetur launavísitalan þróun launa?

4
Efnahagsmál

Um virði hagtalna

5
Umhverfi

Íslenskir jöklar á hverfanda hveli

6
Aðrir sálmar

Þrjár gráður

Vetur
Efnahagsmál 37. tbl.

Um virði hagtalna

Traust á opinberum hagtölum skiptir sköpum fyrir hagstjórn og ákvarðanatöku.
Framkvæmdir í Reykjavík
Efnahagsmál 36. tbl.

Hvað er sjálf­bær launa­þró­un?

Verðbólga, framleiðni og mörk launasvigrúmsins

Anti-Fascist Economics 2026 Isabella Weber
Efnahagsmál 36. tbl.

Póli­tísk­ar af­leið­ing­ar efna­hags­legr­ar óvissu

Lífskjarakrísan: Stýrivextir eru harkalegt tól í baráttunni gegn hækkandi verði á nauðsynjavörum
IMG_2494
Umhverfi 35. tbl.

Ís­lensk­ir jökl­ar á hverf­anda hveli

Loftslagsbreytingar hafa mikil áhrif á íslenska jökla. Vegna hlýnunar jarðar hafa jöklarnir minnkað mikið á síðustu áratugum. Ef ekkert verður gert til að draga úr hlýnuninni gætu margir þeirra horfið í framtíðinni.