USD 125,6 -0,1%
EUR 145,1 0,6%
GBP 167,7 0,6%
DKK 19,4 0,6%
SEK 13,6 1,2%
NOK 13,0 0,7%
CHF 161,1 0,9%
CAD 92,5 0,9%
JPY 0,8 0,5%
Stýrivextir 7,2%
Verðbólga 5,2%
Mannfjöldi 394.530
USD 125,6 -0,1%
EUR 145,1 0,6%
GBP 167,7 0,6%
DKK 19,4 0,6%
SEK 13,6 1,2%
NOK 13,0 0,7%
CHF 161,1 0,9%
CAD 92,5 0,9%
JPY 0,8 0,5%
Stýrivextir 7,2%
Verðbólga 5,2%
Mannfjöldi 394.530
Til baka

Er eitt­hvað gott að frétta af lofts­lags­mál­un­um?

Sagan sýnir að margt hefur gengið vel – þó ekki sé nóg að gert

Snjór
Mynd: Golli

„Við verðum að hræða fólk“ sagði Al Gore, fyrrverandi varaforseti Bandaríkjanna, árið 2009 við Hans heitinn Rosling, höfund bókarinnar Factfulness (2018). Gore vildi fá hann til þess að hjálpa sér við að sýna til hvers hlýnun jarðar gæti leitt ef allt færi á versta veg. Rosling var sammála Gore um að bregðast yrði hratt við loftslagsbreytingum, en hann vildi ekki beita ótta í baráttunni. Í bók sinni bendir hann á að hrætt fólk hegði sér ekki alltaf skynsamlega. Hann vildi draga upp sem sannasta mynd af vandanum. Þess vegna vildi hann ekki sýna verstu hugsanlegu áhrif loftslagsbreytinga án þess að sýna um leið það sem væri líklegast og það sem gæti í besta falli gerst. Ýkjur yrðu bara til þess að menn hættu að hlusta.

Markmið Parísarsamkomulagsins frá 2015 eru að halda hlýnun jarðar frá upphafi iðnbyltingar „vel undir 2°C“ og leita leiða til þess að halda hlýnuninni undir 1,5 gráðum. Margir telja markmiðin óraunhæf. Nú þegar hefur meðalhiti hækkað um ríflega 1°C á rúmum tvö hundruð árum. William Nordhaus, sem fékk Nóbelsverðlaun í hagfræði fyrir rannsóknir sínar á loftslagsmálum 2018, telur líklegt að heimsframleiðsla dragist saman um 1-5% ef hitastig á jörðinni hækkar um 3°C frá því um 1800.[835461] Annað tjón en fjárhagslegt yrði sennilega verra. Loftslagsnefnd Sameinuðu þjóðanna telur líkur á að tegundum á landi fækki um 3-29% ef meðalhiti hækkar svo mikið.[b38691] Súrnun sjávar ógnar kóröllum og skeldýrum. Hækkun sjávarborðs setur byggð á strandsvæðum í hættu. En raunar veit enginn fyrir víst hvað gerist. Óvissan ætti að vera mönnum hvatning til þess að vinna gegn loftslagsbreytingum.

Ef aðgerðir í loftslagsmálum eiga að bera árangur er best að sem flestir taki þátt í þeim. Hér um bil öll ríki heims eiga aðild að Parísarsamkomulaginu, en nú hafa Bandaríkjamenn sem kunnugt er sagt sig frá því. Fleiri þjóðir hugsa sinn gang í framhaldi af því. Losun gróðurhúsalofts eykst með hverju ári og alltaf fréttist af nýjum hitametum. Rætt er um stóráföll sem gætu fylgt í framhaldinu. Metan gæti losnað úr freðmýrum í Síberíu og hægst gæti á Golfstraumnum. Ekki eru samt allar fréttir af þessum málum slæmar. Margir vilja gera sem mest úr hættunni af loftslagsbreytingum, en minna er talað um það sem þó þokast í rétta átt.

Loftslagsaðgerðir bera árangur

Draga fór úr losun gróðurhúsalofts á mann á Vesturlöndum löngu áður en áhyggjur af hlýnun jarðar tóku að hafa áhrif á stefnu stjórnvalda þar. Upp úr miðri 20. öld fóru Bretar og fleiri Vestur-Evrópumenn að nota olíu í stað kola. Við það minnkaði losunin þó nokkuð. Olía hækkaði mikið í verði árin 1973 og 1974 og aftur 1979-1980. Í kjölfarið fóru menn að einangra hús sín betur, bílar urðu sparneytnari og ný heimilistæki þurftu minna rafmagn en eldri tæki. Árið 1979 náði losun gróðurhúsalofts á mann hámarki víða á Vesturlöndum. Í Bretlandi hefur losun á mannsbarn skroppið saman um meira en helming síðan þá og í Þýskalandi og Bandaríkjunum hefur hún minnkað um þriðjung. Að hluta til má skýra þetta með því að framleiðsla hefur færst til Asíu, en það skýrir ekki nærri alla breytinguna.[1d55e0] Frá árinu 2012 hefur losun á mann í heiminum farið minnkandi. Það gerist þrátt fyrir að framleiðsla á mann haldi áfram að vaxa. Á fáum árum hefur rafmagnsframleiðsla með vindorku og sólarsellum margfaldast. Samantekt Statnett í Noregi sýnir að árið 2024 voru 62% af rafmagni í 13 ríkjum Vestur-Evrópu framleidd með orkugjöfum sem ekki láta frá sér gróðurhúsaloft. Statnett spáir því að eftir 25 ár verði hlutfallið komið í 89%. Orkustofnun Bandaríkjanna spáir því að þá verði hlutfallið fyrir allan heiminn „allt að“ ⅔. Meginskýringin liggur í því að rafmagn frá sólarsellum og vindmyllum er orðið ódýrara en frá jarðefnaeldsneyti. Lengi vel voru þessir tveir orkugjafar styrktir af stjórnvöldum víða um heim. En smám saman lærðu menn að nýta þá betur og nú geta sólarorka og vindorka á landi vel keppt við olíu og gas í rafmagnsframleiðslu. Sá galli fylgir að vísu að þessir orkugjafar eru sveiflukenndir. Sólin skín ekki alltaf og stundum er logn. En uppistöðulón og rafstrengir milli landa vinna á móti sveiflum í framboði á rafmagni og þegar tímar líða má kannski nota stórar rafhlöður og rafeldsneyti í sama skyni. Með snjallmælum er líka hægt að laga rafmagnsverð jafnóðum að sveiflum í framboði. Þá hlaða …

Fáðu áskrift til að lesa

Áskrift að Vísbendingu hæfir þeim sem hafa gaman að óvilhöllum greiningum og gagn af greinargóðum upplýsingum um efnahagsmál, viðskipti og nýsköpun.

Næsta grein

Mest lesið
1
Loftslagsmál

Um bókina Hitamál eftir Frosta Sigurjónsson

2
Efnahagsmál

Ósamhverf áhrif gengis­breytinga á verð mat- og drykkjarvöru

3
Efnahagsmál

Um DNA og verðbólgu

4
Menntamál

Að endurheimta fræðasamfélagið: Háskólar þurfa meira en mælingar

5
Efnahagsmál

Nokkur orð um gagnrýni á frumvarp um launavísitölu

6
Efnahagsmál

Er rétt að leggja spádeild Hagstofu Íslands niður?

Mannlíf í Reykjavík
Vinnumarkaður 10. tbl.

Ís­lensk­ur vinnu­mark­að­ur á tíma­mót­um

Lýðfræði, áskoranir og ný forgangsröðun
Aðrir sálmar 10. tbl.

Hern­að­ur og auð­legð

250 ára bók og tvær vikur af sprengjuárásum með stríði sem veldur verðbólgu
Mannlíf í Reykjavík
Lífeyrismál 10. tbl.

Elli­líf­eyr­ir og vísi­töl­ur

Loftslagsmál 9. tbl.

Um bók­ina Hita­mál eft­ir Frosta Sig­ur­jóns­son

Ýtarleg úttekt með rýni og staðreyndaprófunum samkvæmt vísindalegum aðferðum. Inngangsgrein að þessari úttekt birtist í 9. tbl. 44. árg. vikuritsins Vísbendingar.

Iceland.A2004028.1355.500m
Nýsköpun 9. tbl.

Þetta sögðu þrjú hund­ruð frum­kvöðl­ar

Um nýsköpunarumhverfið hérlendis
Umferð, Reykjavík
Aðrir sálmar 9. tbl.

Vís­indi og ný­sköp­un

Þurfa að spila saman og hanga saman
Jöklar dsf8175h
Loftslagsmál 9. tbl.

Gildi vís­inda og vís­inda­legr­ar gagn­rýni

Um hitamál og bábiljur
Aðrir sálmar 8. tbl.

Er verð­bólg­an kom­in til að ver­a?

Tvær, tvær og hálf, fjórar eða fimm prósentur