Í Heimildinni 29. apríl sl. (Einkavæðing, ábyrgð og skattasiðferði) fjallaði ég um varnargarða sem reistir hafa verið við Svartsengi án þess að fyrirtæki sem njóta þeirra fjárhagslega, HS Orka hf og Bláa lónið ehf, taki þátt í kostnaði við gerð þeirra. Ég benti einnig á að á sama tíma stæði HS Orka hf í lánaviðskiptum við eigendur sína með þeim afleiðingum að ríkissjóður verður af miklum skatttekjum.
Skattasniðganga erlendra félaga er alþjóðlegt vandamál og hefur kallað á samræmdar aðgerðir ríkja sem hún bitnar á. ESB setti reglugerð árið 2016 um aðgerðir til varna gegn skattasniðgöngu.
Lántaka HS Orku hf
Á árinu 2022 ákváðu eigendur HS Orku hf., fjárfestingasjóðir Ancala Partners og Jarðvarmi slhf, að veita félagi í sameign þeirra, HS Orka Holding hf, 38 milljón dollara lán til 7 ára með 10,9% vöxtum. HS Orka Holding hf lánaði dótturfélagi sínu, HS Orku hf, fé þetta með sömu skilmálum. Á miðju ári 2024 var ákveðið að framlengja lánstímann til ágúst 2034 þ.e. alls til 12 ára.
Lánið jafngildir um 5,5 milljörðum íslenskra króna. Vextir eru ekki greiddir árlega en færðir til hækkunar á höfuðstóli lánsins. Þeir voru um 600 m.kr. fyrsta árið en fara vaxandi í um 1,8 milljarða kr. síðasta árið. Í lok lánstímans verður höfuðstóll lánsins orðinn um 18,3 milljarðar kr. Vextir og vaxtavextir á tímabilinu, 13 milljarðar kr., munu lækka tekjuskattstofn HS Orku hf um þá fjárhæð og lækka tekjuskatt félagsins um 2,6 milljarða kr. Reiknaður tekjuskattur félagsins 2023 og 2024 hefur þegar lækkað um 240 m.kr. vegna þessa.
Ekkert kemur fram í ársreikningum HS Orku hf um tilgang þessarar lántöku, þörf á henni eða rök fyrir því að vextir á þessu láni í erlendri mynt eru tvöfalt hærri en á öðrum lánum félagsins. Ekki verður annað séð en að um sé að ræða lántöku hjá tengdum aðila í þeim tilgangi einum að lækka tekjuskatt félagsins.
Etv. er skattasniðganga erlendra aðila orðin svo útbreidd að ekki taki því að fárast um þótt eitt fyrirtækið enn bætist í hópinn. Fernt gefur þó tilefni til að staldra við. Í fyrsta lagi eru eigendur að HS Orku hf að hálfu íslenskir aðilar og hafa komið að ákvörðun um lánið sem slíkir en ekki sem leppar erlendra eigenda eins og jafnan hefur verið um fyrirtæki að fullu í eigu erlendra aðila. Í öðru lagi hefur HS Orka hf rétt til nýtingar á náttúruauðlind í sameign þjóðarinnar og sýnir það við hverju má búast þegar orkuvirkjanir eða önnur nýting auðlinda eru í höndum erlendra aðila. Gjörningur HS Orku hf setur fordæmi fyrir aðra verði hann látinn standa. Í þriðja lagi eru hinir íslensku meðeigendur að HS Orku hf lífeyrissjóðir sem starfa skv. íslenskum lögum og njóta sérstakra hlunninda á grundvelli þeirra en taka engu að síður þátt í því að hafa tekjur af ríkinu. Í fjórða lagi að stjórnir lífeyrissjóða, skipaðar fulltrúum verkalýðsfélaga annars vegar og Samtaka atvinnulífsins eða fjármálaráðherra hins vegar, samþykkja skattasniðgöngu sem kosta mun ríkissjóð á þriðja milljarð í töpuðum skatttekjum.
Félögin
Þótt aðeins sé um eitt orkuver að ræða er fjölþætt félagaflækja sett upp um verkefnið í þeim tilgangi að auðvelda flutning fjármuna, draga úr gagnsæi og hylja ákvarðanaferilinn. Það gerir ábyrgð einstakra aðila óljósa og tengir marga einstaklinga HS Orku fjárhagslega.
Rekstrarfélagið HS Orka hf, sem starfrækir raforkuverið í Svartsengi og formlegur eigandi þess, HS Orka Holding hf., eru bæði íslensk félög en eigendur þeirra eru að jöfnu annars vegar sjóðir í stýringu Ancala Partners og hins vegar Jarðvarmi í eigu 14 íslenskra lífeyrissjóða. Stjórn rekstrarfélagsins er valin af stjórn HS Orka Holding sem aftur á móti er tilnefnd af eigendunum.
Ancala Partners LLP er sjóðstýringafélag (e. Fund Manager) skráð í London. Það var stofnað 2010 og er með 4,3 milljarða evra í sjóðum sínum sem fjárfestir eru í um 20 fyrirtækjum, aðallega í innviðastarfsemi í 16 löndum, eftir því sem fram kemur á heimasíðu þess. Hinn eigandi að HS Orka Holding er …
