Í upphafi þessa árs kom út ný stefna frá stjórnvöldum um líffræðilega fjölbreytni. Með þessari stefnu setja stjórnvöld sér markmið til ársins 2030 til að stuðla að vernd líffræðilegrar fjölbreytni. Þessi stefna er liður í því ferli að standa við skuldbindingar Íslands til Samnings Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni sem Ísland hefur verið aðili að síðan árið 1994. Aðildarríki samningsins fengu það verkefni að skila inn stefnu og aðgerðaáætlun um líffræðilega fjölbreytni fyrir 16. fund aðildarríkjanna (COP-16) árið 2024 í Kólumbíu. Íslenskum stjórnvöldum tókst ekki klára vinnuna fyrir þann tíma en nú hefur stefna um líffræðilega fjölbreytni verið birt og vinna við aðgerðaáætlun stendur núna yfir.
Í desember 2022 var nýtt samkomulag Samningsins samþykkt af aðildarríkjum og hefur það verið kallað Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework eða GBF. GBF-samkomulagið hefur fjögur yfirmarkmið sem aðildarríki eiga að uppfylla fyrir árið 2050 og 23 aðgerðamiðuð undirmarkmið sem eiga að nást fyrir árið 2030. Meðal markmiða eru vernd 30% land-, ferskvatns- og hafsvæða, endurheimt 30% raskaðra vistkerfa, sjálfbær nýting villtra tegunda, 50% samdráttur í landnámi ágengra tegunda, lágmörkun áhrifa loftslagsbreytinga á líffræðilega fjölbreytni, efling vistkerfisþjónustu til fólks, að fyrirtæki meti og dragi úr neikvæðum áhrifum á líffræðilega fjölbreytni og auknar fjárfestingar í líffræðilegri fjölbreytni. Stefna íslenskra stjórnvalda byggir að miklu leyti á þessum markmiðum GBF samkomulagsins.
Hvað er líffræðileg fjölbreytni og hvers vegna þarf að vernda hana?
Líffræðileg fjölbreytni vísar til fjölbreytni meðal lífvera í margbreytilegu umhverfi, þar með töldum vistkerfum á landi, í sjó og vötnum, og í þeim vistfræðilegu kerfum sem þær eru hluti af. Þetta nær til fjölbreytni innan tegunda, milli tegunda og meðal vistkerfa. Líffræðileg fjölbreytni er undirstaða heilbrigðra vistkerfa þar sem fjölbreytileiki býður upp á fleiri möguleika fyrir lífverur til að aðlagast nýjum aðstæðum og þola ýmis áföll.
Líffræðileg fjölbreytni er einnig undirstaða ýmissar þjónustu sem vistkerfi veita bæði mönnum og öðrum lífverum. Vistkerfisþjónusta getur m.a. verið búsvæðamyndun, frjóvgun plantna og frædreifing, mildun loftslags, framboð fæðu, orku og efna (t.d. viður, málmar o.þ.h.), lyfjafræðilegar og erfðafræðilegar auðlindir, menntun og menning. Í raun byggir allt okkar daglega líf á vistkerfisþjónustu og heilbrigðum vistkerfum. Kaffið sem við drekkum á morgnana væri ekki til ef ekki væri fyrir frjóbera, fiskurinn væri ekki á diskum okkar í hádeginu ef ekki væri fyrir búsvæði í sjó, lyfin sem við tökum inn við hvers konar kvillum væru ekki til ef ekki væri fyrir fjölbreytni lífvera líkt og plantna sem mynda ýmiss konar efni og list og menning væri fábrotin án heilbrigðra og fjölbreyttra vistkerfa.
Líffræðileg fjölbreytni og heilbrigð vistkerfi eru grundvöllur heilbrigðis manna, menningar, lista og samfélags en einnig órjúfanlegur þáttur í starfsemi fyrirtækja. Fyrirtæki treysta mörg hver á nýtingu lands til að framleiða matvöru, timbur, málma o.fl., önnur treysta á efni sem lífverur framleiða til að búa til lyf, litarefni eða snyrtivörur og flest treysta á hreint vatn, loftslag og orku.
Ýmsar ógnir steðja að líffræðilegri fjölbreytni og vistkerfum. Í skýrslu Milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni og vistkerfisþjónustu (IPBES) frá árinu 2019 kemur fram að náttúrulegum vistkerfum hefur hnignað um 47% að meðaltali, 25% allra tegunda eru í útrýmingarhættu og útrýmingarhraði er 10-100 sinnum hraðari en áður en umsvif mannsins urðu …
