Þeirri staðreynd að byggingariðnaðurinn beri ábyrgð á allt að fjörutíu prósent kolefnislosunar á heimsvísu er gjarnan haldið á lofti. Auk ábyrgðar á fyrstu nýtingu um helmings allra náttúruefna og um þriðjungs alls úrgangs. Að baki öllum þessum efnum og útblæstri eru ferlar og kerfi utan um uppbyggingu, rekstur og viðhald stærstu mannvirkja mannkyns. Hér er arkitektúr miðlægt afl og getur ýmist stuðlað að því að viðhalda núverandi ástandi, gefið í losun og auðlindasókn, eða knúð fram nauðsynlega breytingu grunnkerfisins. Kerfis, sem byggingaiðnaðurinn, bankar og samfélagið allt hefur hvílt á og við stöndum frammi fyrir að endurhanna og umbreyta.

Á okkar tímum felst framsækni og nýsköpun í arkitektúr, sem löngum var tengd nýbyggingum úr nýjum efnum, fyrst og fremst í því að skipta út ósjálfbærum og úreltum kerfum byggingariðnaðarins. Meðal annars með því að teikna upp og innleiða ferli sem undirbyggja endurreisn, endurheimt og endurnýtingu. Og takmarka um leið taumlausan ágang á auðlindir jarðar með því að beita ígrundaðri og vandaðri nálgun. Dæmi um verkefni sem varpa ljósi á nýjar aðferðir í arkitektúr er farandsýningin Beyond Zero.^[1] Lokahnykkur verkefnisins Nordic Carbon Neutral Bauhaus þar sem verkið Jarðsetning^[2] er meðal dæma um norrænan arkitektúr sem varða leiðina að umbreytingu faggreinarinnar.

Öll lifum við og hrærumst í ósjálfbærum kerfum samfélagsins sem við höfum líkamnað. Til þess að umbreyta kerfunum dugir því ekki að nálgast þau einungis sem fyrirbæri fyrir utan okkur. Við verðum einnig að nálgast kerfin innan frá og endurhanna grunneiningu kerfisins, sem erum við sjálf. Í því samhengi er nærtækt að skoða híbýlin sem við búum í, því af öllum mannvirkjum hafa þau mest áhrif á okkur. Sé vandað til verka getur húsnæði gert okkur kleift að öðlast endurheimt, að nærast og dafna í daglegu lífi. Þá má nálgast húsnæðiskerfi og íbúðaþróun á þeirri grunnforsendu að lágmarka auðlindasókn og úrgang. Til að mynda með því að forðast að kasta til höndum í hraðri uppbyggingu og leggja þá frekar áherslu á að vanda til verka og leitast við að endurnýta byggingar sem þegar standa, enda eru þær umhverfisvænstar.

Sem hluti af opinberri umræðu um húsnæðisskort og húsnæðisöryggi er nærtækt að rýna í opinberar byggingar sem eru ýmist ekki í notkun eða með fyrirséða breytta notkun. Í því samhengi er hægt að þróa aðferðir við að greina, meta og framkvæma íbúðauppbyggingu sem byggir á endurnýtingu og gerir íbúanum um leið kleift að öðlast endurheimt í sínu daglega lífi. Þetta eru aðferðir sem hópurinn Híbýlaauður^[3] vinnur nú að því að þróa, kynna og leita leiða til að koma til framkvæmda. Meðal annars með því að ýta undir breytingar á núverandi kerfum^[4], sem takmarka möguleika á endurheimt og endurnýtingu.

Arkitektúr og aðrar skapandi greinar gegna leiðandi hlutverki í endurhönnun kerfanna sem eru að éta okkur upp og eru að hrynja. Við getum slípað til, þróað og innleitt aðferðir sem gera okkur kleift að beita fyrir okkur öllum skynfærunum og fangað þannig fegurðina. Við getum skapað ramma utan um daglegt líf þar sem hægt er að hlusta og finna tilgang í hreyfingu okkar meðal annarra efna og lífvera. Í mannvirkjum sem halda utan um okkur í vistkerfi jarðar og hafa gildi í sjálfu sér.