Það er vel þekkt að aukning í vergri þjóðarframleiðslu eða hagvöxtur er ófullkominn mælikvarði á velsæld eða sjálfbærni
Byrjað var kerfisbundið að mæla stöðu velsældar á Íslandi árið 2020 og eru þær mælingar teknar saman af Hagstofunni og byggja á opinberum samanburðarhæfum tölum. Staða velsældar er metin með vísum sem valdir voru af þverpólitískri nefnd sem forsætisráðherra skipaði 2018. Nefndin skilaði af sér skýrslu 2019 og voru vísarnir kynntir á alþjóðlegum fundi sem forsætisráðherra hélt í Háskóla Íslands. Upphaflega voru vísarnir 39 en eru nú 40. Á vefsíðu Hagstofunnar má fylgjast með þróun vísanna frá ári til árs. Vísarnir skiptast eftir hefðbundum víddum og þemum sjálfbærni og velsældar. Sumir vísanna eru þeir sömu og mældir hafa verið lengi, t.d. er unnt að sjá kosningaþátttöku eftir kyni frá því upp úr 1960. Tafla 1 sýnir mælikvarðana 40 fyrir Ísland.
OECD
OECD hóf framsetningu á Better Life Index (BLI) á 50 ára afmæli stofnunarinnar árið 2011. Síðan voru gefnar út BLI skýrslur með um tveggja ára millibili og kom sú fyrsta út 2013 og sú síðasta 2020. Árið 2011 var fyrsta „How´s life?“ skýrsla OECD birt og byggir hún á ramma og gagnagrunni OECD fyrir velsæld (e: OECD wellbeing framework), líkt og BLI þar sem tölulegum gögnum fyrir um 80 mælikvarða er safnað fyrir aðlidarríkin. Í „How's life?“ skýrslunni eru mælingar á velsæld samræmdar og eru þær settar fram á myndrænan máta fyrir 38 aðildarríki OCED.
„How´s life?“ skýrsla OECD tekur saman tölulegar upplýsingar sem lýsir þeim grundvallarþáttum sem móta velsæld fólks í aðildarríkjunum. Hún byggir á margvíðum greiningarramma sem nær yfir 11 þemu velsældar sem skilgreind eru í ramma OECD fyrir velsæld: Tekjur og eignir, vinna og gæði starfa, húsnæði, heilsu, þekkingu og færni, umhverfisgæðum, jafnvægi milli vinnu og einkalífs, félagslegum tengslum, borgaralegri þátttöku, öryggi og huglægu mati á velsæld. Tuttugu og fjórir vísar eru undir þemunum ellefu. Einnig er lögð áhersla á að fjórar undirstöður velsældar til framtíðar séu ekki skertar en þær eru; náttúru auður, mannlegur-, efnahagslegur- og félagslegur auður. Skýrslan leggur fram þrjá mælikvarða fyrir breytingar á hverri undirstöðu. Í hverri útgáfu skýrslu OECD er kannað hvernig staða velsældar fólks breytist með tímanum, hvernig staða velsældar er breytileg milli mismunandi hópa í samfélaginu og hvernig staða undirstaða velsældar hefur breyst. Jafnframt veita ýmsir þemakaflar í skýrslunni ítarlega innsýn í tiltekna þætti velsældar með áherslu á það sem betur má fara. Vísarnir sem settir eru fram á myndrænan máta eru bæði hlutlægir og huglægir mælikvarðar velsældar.
Niðurstaða „How´s life?“ fyrir Ísland 2024 er sýnd í mynd 1.
Mynd 1 sýnir hlutfallslega styrkleika og veikleika Íslands hvað varðar hina ýmsu mælikvarða velsældar miðað við önnur OECD-lönd, og er hún dæmi um framsetningu gagna fyrir Ísland í skýrslunni. Lengri súlur benda til betri útkomu (þ.e. meiri velsældar) í samanburði við önnur OECD lönd, en styttri súlur benda til verri útkomu (minni velsældar). Ef um ójöfnuð er að ræða (bil milli efstu og neðstu hópa, munur milli hópa, fólk undir skortsmörkum) eru súlur skyggðar með röndum. Nafn mælikvarða í dökkrauðu og hvítar súlur vísa til vöntun gagna fyrir landið. Allir mælikvarðarnir og undirliggjandi gögn eru til staðar í How’s Life gagnagrunninum.
Það er áhugavert að skoða hvaða gögn vantar fyrir Ísland eins og sýnt er með hvítum súlum og rauðum nöfnum í mynd 1. Þessir vísar eru – einn undir þemanu jafnvægi milli vinnu og einkalífs: frítími (e. time off), tveir vísar undir þemanu félagsleg tengsl (e. social connection): kynjamunur í unnum vinnustundum (e. gender …
