Þegar fólk hættir að vinna minnka tekjur þess. Hversu mikið þær lækka er einstaklingsbundið og fer eftir t.d. tekjum og lífeyrissparnaði. Meðalheildarlaun fólks í fullu starfi á mánuði voru um 984.000 kr árið 2024.1 Á sama tíma voru meðalheildartekjur fólks á ellilífeyrisaldri um 790.000 kr á mánuði eða um 20% lægra, tæplega 200.000 kr á mánuði.2 Margur einstaklingurinn horfir sjálfsagt á meiri samdrátt sinna tekna, sérstaklega þegar á líður en 75 ára og eldri voru með um 711.000 á mánuði í heildartekjur árið 2024.
Einhvern veginn verður fólk að bregðast við slíkum tekjusamdrætti. Það gæti dregið úr neyslu, farið sjaldnar til Tene. Það gæti líka farið í kröfugöngu og kríað út hærri bætur frá hinu opinbera. En það setur gamla fólkið í andstöðu við yngri kynslóðir sem þurfa að halda hagkerfinu uppi á sama tíma. Friðurinn í samfélaginu er úti sé yngri kynslóðum att gegnt þeim eldri. Það er nóg komið af slíku.
Önnur leið er möguleg, leið sem gerir mörgu eldra fólki mögulegt að viðhalda eða bæta lífsgæði sín þótt tekjurnar minnki. Að sama skapi er leiðin bókstaflega hjálpleg fyrir yngri kynslóðir svo þær ættu að styðja eldri kynslóðir sem vilja fara þessa leið.
Leiðin er að minnka við sig húsnæði, það er að flytja úr gömlu, stóru íbúðinni í nýja og minni íbúð.
Ávinningurinn fyrir eldri kynslóðirnar
Tökum dæmi. Jón og Gunna eru roskin hjón sem búa í Hafnarfirði. Þau hafa búið í 120 fermetra fjölbýlisíbúðinni sinni síðan þau eignuðust börnin sín tvö en sem eru nú bæði uppkomin og flutt að heiman. Svefnherbergi barnanna standa tóm og hjónin hafa ekkert við þau að gera þótt annað þeirra sé orðið að hálfgerðri geymslu á dóti sem þau hafa ekki notað í mörg ár. Íbúðin er líka í fjölbýlishúsi án lyftu og mjaðmirnar á Jóni gera honum lífið leitt í hvert skipti sem hann labbar upp og niður stigann. Hann er m.a.s. byrjaður að einangrast, hittir ekki gömlu félagana eins oft og áður því hann kvíðir því að þurfa að berjast við stigann í hvert skipti sem hann fer út. Gunna datt líka í stiganum í fyrra enda ekki eins sterk í fótunum og hún var. Eldhússkáparnir eru líka orðnir óþægilega háir fyrir þau bæði – það getur verið erfitt að teygja sig þegar maður eldist – og þau kvíða fyrir komandi viðhaldi á íbúðinni sem er komin til ára sinna. Þau ágætu hjón ákveða því að leita sér að annarri fjölbýlisíbúð sem hentar þeim betur.
Þau skoða þrjá kosti í nágrenninu. Kostur 1 er 70 fermetra notuð íbúð með tveimur svefnherbergjum til kaups, kostur 2 er 60 fermetra ný íbúð með einu svefnherbergi til kaups og loks kostur 3 sem er 60 fermetra ný íbúð með einu svefnherbergi til leigu. Kostirnir þrír eru dregnir saman í töflu 1.
Kostur 1 lítur ódýrastur út á blaði. Hann er líka með aukasvefnherbergi umfram kosti 2 og 3. En notaða íbúðin er viðhaldsfrekari en þær nýrri – og það er ekkert viðhald sem áhyggjur þarf að hafa af sé íbúðin leigð – og sé hönnunin á kosti 1 ekki fullnægjandi, t.d. er varðar aðgengi, getur margt eldra fólk ekki notað hana.
Kostir 2 og 3 eru mun dýrari en kostur 1. En þeir eru langtum ódýrari en núverandi íbúð, jafnvel þótt fermetraverð sé nærri tvöfalt sé íbúðin keypt. Þær eru minni en margur veit sem reynt hefur að 60 fermetra fyrir einstakling eða par er stærð á íbúð þar sem flestir finna þörfum sínum mætt. Mikilvægast er að þær eru hannaðar með þarfir eldra fólks í huga.
Eins og sést fellst töluverður sparnaður í því að minnka við …
