Þann 7. júní síðastliðinn opnaði Verðgátt Rannsóknarseturs verslunarinnar, síða sem birtir daglega verð á tilteknum vörum í Bónus, Nettó og Krónunni. Verðgáttin var hluti af aðgerðum stjórnvalda til að auka aðhald á neytendamarkaði í kjölfar undirritunar kjarasamninga á almennum vinnumarkaði.
Neytendur hafa skýran hag af virkri samkeppni á dagvörumarkaði. Upplýsingar um verð geta stutt við samkeppni og gert neytendum kleift að stunda hagkvæm innkaup. Á hinn bóginn getur rangt útfærð miðlun á vöruverði auðveldað samstillingu milli verslana eða jafnvel auðveldað verslunum að blekkja neytendur. Á þetta hefur Samkeppniseftirlitið meðal annars bent og varað við því að gáttin geti auðveldað þögult verðsamráð.1 Hagfræðingur BHM sagði fullum fetum að gáttin myndi „verða skaðleg fyrir samkeppni á markaði.“2
Rangt útfærð miðlun á vöruverði getur orðið til þess að blekkja neytendur. Þannig hefur neytandinn ekki tryggingu fyrir því að þær vörur sem séu í gáttinni séu til í versluninni. Verslanir hafa einnig hvata til þess að halda vöruverði lágu á þeim fáu vörum sem eru í verðgáttinni en gætu í skjóli óvissu hækkað verð á öðrum vörum. Nú þegar gáttin hefur opnað má velta fyrir sér hvort hún hafi stuðlað að lægra vöruverði og hvort sjá megi merki um aukna samstillingu verslana.
Samþjöppun í verði eftir opnun
Þegar Verðgáttin opnaði þann 7. júní voru þegar til gögn fyrir vikutímabil í verðsöguflipum síðunnar. Þau gögn benda til þess að verðmunur hafi verið stöðugur, að meðaltali 4,0%, milli Krónunnar og Bónus frá 31. maí til 6. júní. Daginn sem verðgáttin opnaði féll þetta bil saman um þriðjung, aftur daginn eftir, og einu sinni enn 9. júní, þannig að meðalverðbilið var komið í 1,3%.3
Í Nettó hófst þessi aðlögun daginn fyrir opnun gáttarinnar. Meðalverðbilið milli Nettó og Bónus hafði verið 3,6-3,7% frá 31. maí til 5. júní, en 6. júní minnkaði bilið um einn sjötta. Stóra breytingin þar var þó, líkt og í Krónunni, á opnunardegi verðgáttarinnar. Þá dróst meðalverðbilið saman um tæplega þriðjung. Sjá mynd 1.
Önnur leið til að meta nánd vöruverðs er að telja hversu oft verð í Nettó eða Krónunni er einni krónu yfir verðinu í Bónus en þróun á því má sjá á mynd 2. Verðlagseftirlit ASÍ hefur áður vakið máls á hversu tíður þessi einnar-krónu verðmunur er4,5, en hér er hægt að skoða hversu algeng þessa fyrirbæri eru dag fyrir dag á samanburðarvörum gáttarinnar.
Tíðni þessa „jaðarkostnaðar“ hefur, innan körfu Verðgáttarinnar, farið úr rúmum 60% í tæp 80%.
Hvernig er þessi …
