Það hafa náðst kjarasamningar milli stórs hluta verkalýðsfélaga og Samtaka atvinnulífsins. Þessir samningar hafa fengið nafnið stöðug–leikasamingar. Það er að mörgu leyti réttnefni. Laun eiga að hækka um 3,25% frá 1. febrúar í ár en þó að lágmarki um 23.750 kr. sem þýðir að laun undir 730.769 kr. hækka um meir en 3,25%. T.d. hækka laun sem eru 500.000 kr. um 4,75% og laun sem eru 600.000 kr. um 4,0%.

Samningurinn kveður á um að á árunum 2025-2027 hækki laun um 3,5% en þó ekki minna en 23.750 kr. Þetta þýðir að laun undir 678.571 kr. hækka um meir en 3,5%. Umframhækkun þeirra sem eru með lægri laun minnkar á síðari árum samningstímans. Laun þess sem var með 500.000 kr. í byrjun þessa árs hækka um 4,5% á árinu 2025, um 4,3% á árinu 2026 og um 4,2% á árinu 2027.

Heildarhækkun launa á árunum 2024-2027 skv. samningunum ætti að vera nálægt 4,0% á ári. Ef við drögum verðbólgumarkmið Seðlabankans uppá 2,5% frá er afgangurinn 1,5%. Ef við miðum við formúluna sem segir að nafnlaun geti hækkað sem nemur vexti framleiðni + verðbólgumarkmiðið verður framleiðnin að vaxa um 1,5% á ári til að dæmið gangi upp. Í síðustu Peningamálum Seðlabankans (2024/1) er gert ráð fyrir að framleiðnin vaxi um 1,0% að meðaltali á spátímanum sem er frá árinu 2024 til ársins 2026. Þarna er miðað við landsframleiðslu í heild þar sem opinbera þjónustan er meðtalin. Vöxtur framleiðni í þeim greinum sem máli skipta í svona útreikningum er um ½ prósentu hærri en vöxturinn þegar miðað er við verga landsframleiðslu sem gefur vöxt framleiðni upp á 1½% á ári. Nafnlaunahækkanir í kjarasamningunum sem gerðir hafi verið eru þannig í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabankans.

Áhrif á skattbyrði og afkomu ríkissjóðs

Til hliðar við kjarasamningana gerðu verkalýðsfélögin samning við ríki og samtök sveitarfélaga um aðgerðir sem taldar eru kosta um 20 ma.kr. á ári. Þessi fjárhæð er nálægt 0,8% af launum og launatengdum gjöldum á árinu 2024 og um 1% af skatttekjum ríkis og sveitarfélaga.

Í þjóðhagsspánni í Peningamálum 2024/1[16bdb1] er gert ráð fyrir að laun og launatengd gjöld hækki um 6,6% á árinu 2024 og í þjóðhagsspá Hagstofunnar[3ac906] frá því í nóvember er gert ráð fyrir 6,8% hækkun launa. Ef við gefum okkur að minni hækkun launa skv. kjarasamningunum leiði til samsvarandi minni hækkunar verðlags erum við að tala um að verðlag hækki á þessu ári 2,5 prósentum minna en gert var ráð fyrir í þessum spám. Lægri nafnlaun leiða til lægri útgjalda hjá ríki og sveitarfélögum en einnig til lægri tekna. Ef verðlag er 2,5% lægra verða gjöld þar sem miðað er við fasta skattprósentu, t.d. virðisaukaskattur og tollar, 2,5% lægri en ella. Þessu er öðru vísi farið með tekjuskatt einstaklinga á árinu 2024. Skattastuðlar tekjuskattsins, persónuafsláttur og viðmið varðandi skattþrep liggja fyrir. Ef verðlag og laun á árinu 2024 verða 2,5% lægri en ella verður raungildi skattastuðlanna hærra en ella og þess vegna verður tekjuskatturinn lægri, bæði að raungildi og sem hlutfall af tekjum. Skattgreiðslur þeirra sem hafa lægri tekjur lækka meir en annarra. Gróflega má ætla að raunvirði tekjuskatts verði um 1% lægra en ella ef verðlag er 2,5% lægra. Í fjárlögum fyrir árið 2024 eru áætlaðar tekjur af tekjusköttum einstaklinga 273,9 ma.kr. Ef við bætum við tekjum sveitarfélaga af útsvari fæst fjárhæð sem nemur rúmlega 600 ma.kr. Stærsti hlutinn er vegna skattlagningar launa en einnig er eitthvað vegna skatts á aðrar tekjur, t.d. lífeyristekjur. Gróft má ætla að lægra verðlag sem …