Í fyrri grein okkar, sem birtist 16. janúar 2026 í 2. tölublaði Vísbendingar, var fjallað um reiknilíkön fyrir hámark aflahlutdeilda. Fiskveiðistjórnunarkerfið í íslenskum sjávarútvegi byggir á almennu veiðileyfi, en þau eru tvennskonar; veiðileyfi með aflamarki og veiðileyfi með krókaaflamarki. Í þessari grein munum við fjalla um krókaaflakerfið.

Til að geta öðlast veiðileyfi með krókaaflamarki verða bátar að vera styttri en 15 metrar og minni en 30 brúttó tonn. Um hámarksaflahlutdeild fiskiskipa með veiðileyfi með krókaaflamarki gilda lagareglur, líkt og um aflahlutdeild fiskiskipa með almennt veiðileyfi, og má hlutdeild hvers báts ekki nema meira en 5% af heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar. Þá skal samanlögð krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila, ekki nema hærra hlutfalli en 4% af þorski og 5% af ýsu miðað við heildarkrókaaflahlutdeild í hvorri tegund.

Á síðustu árum hafa tvisvar verið lögð fram frumvörp að breytingum á lögum um stjórn fiskveiða þar sem gerð var breyting á skilgreiningu á tengdum aðilum og yfirráðum við útreikning hámarksaflahlutdeildar. Hugtakið yfirráð mun hafa sömu merkingu og í 17. gr. samkeppnislaga verði lagafrumvörpin samþykkt.

Markmiðið með breytingu á skilgreiningu á tengdum aðilum er að gera hana skýrari, einfalda framsetningu hennar og færa hugtakanotkun í henni til samræmis við það sem gildir um skýringu sömu hugtaka á öðrum réttarsviðum, eins og segir í greinagerð með frumvarpinu.

Kvótaþak

Þegar litið er til gagna um úthlutanir fyrri ára í krókaaflakerfinu og einstakir útgerðaaðilar skoðaðir kemur í ljós að nokkrir aðilar eru nálægt 5% hámarkinu. Hefur sú staða verið nokkuð óbreytt síðustu ár. Vert er að skoða hvaða áhrif stjórnarfrumvarpið sem lagt var fram á síðasta ári hefði á útreikning á hámarksaflahlutdeild ef það hefði verið lögfest. Myndir 1 og 2 sýna áhrifin, en þar sést að nokkrir aðilar færu yfir umrætt hámark, og í tveimur tilfellum er um veruleg …