Hvernig hefur peningastefnan áhrif á efnahagsumsvif og verðbólgu? Hversu langan tíma tekur fyrir þessi áhrif að koma fram og hversu mikil eru þau? Þetta eru meðal lykilspurninga við mótun peningastefnunnar á hverjum tíma. Þessum farvegum hennar um þjóðarbúið er lýst með því sem kallað er miðlunarferli peningastefnunnar.
Í þessari grein er miðlunarferlinu lýst í stuttu máli og fjallað um mat á stærðargráðu áhrifanna og hve langan tíma tekur fyrir þau að virka.
Miðlun peningastefnunnar í gegnum fjármálakerfið
Eins og sést á mynd 1 hefur peningastefnan áhrif á efnahagsumsvif og verðbólgu í gegnum marga farvegi.
Peningastefnan hefur einnig áhrif á eignaverð, t.d. hlutabréfa- og húsnæðisverð, í gegnum svokallaðan eignaverðsfarveg peningastefnunnar. Hækkun seðlabankavaxta ætti auk þess að draga úr útlánum lánastofnana til heimila og fyrirtækja þar sem lækkun eignaverðs rýrir veðrými þeirra og útlánastofnana. Þessi hluti miðlunarferlisins er gjarnan nefndur útlánafarvegur peningastefnunnar.
Vaxtahækkun Seðlabankans hefur einnig áhrif á gengi krónunnar þar sem hærri innlendir vextir auka vaxtamun gagnvart útlöndum. Eftirspurn eftir krónum eykst því sem veldur því að gengi krónunnar hækkar. Þessi hluti miðlunarferlisins er gjarnan nefndur gengisfarvegur peningastefnunnar.
Miðlun peningastefnunnar út í efnahagslífið
Í gegnum ofangreind áhrif peningastefnunnar á aðra vexti og væntingar, á eignaverð og efnahagsreikninga og á gengi krónunnar ætti hækkun seðlabankavaxta því almennt að leiða til þess að heimili og fyrirtæki draga úr neyslu- og fjárfestingarútgjöldum sínum sem verður til þess að heildareftirspurn í þjóðarbúinu dregst saman eða vex hægar en ella. Hækkun á gengi krónunnar gerir það einnig að verkum að eftirspurnin beinist í meira mæli út úr innlendum þjóðarbúskap þar sem verð á innfluttri vöru og þjónustu lækkar. Þá leiðir gengishækkun krónunnar jafnframt til þess að verð útflutningsafurða hækkar í erlendum gjaldmiðlum sem dregur að öðru óbreyttu úr eftirspurn eftir þeim og hægir á útflutningi. Minni innlend eftirspurn og óhagstæðari utanríkisviðskipti gera það svo að verkum að landsframleiðslan (VLF) minnkar eða vex hægar, þ.e. hagvöxtur verður minni en ella, og atvinnustig lægra.
Minni eftirspurn eftir innlendri vöru og þjónustu léttir að lokum á innlendum verðbólguþrýstingi og tryggir að verðbólga haldist við markmið eða leiti aftur í það ef hún hefur risið of mikið. Hærri vextir geta einnig haft áhrif á verðbólgu með því að hafa áhrif á verðbólguvæntingar í gegnum væntingafarveginn og í gegnum áhrif hærra gengis krónunnar á innflutta verðbólgu eins og sjá má á mynd 1.
Mat á áhrifum peningastefnunnar á hagvöxt og verðbólgu
Til þess að greina áhrif peningastefnunnar á efnahagsumsvif og verðbólgu er gjarnan notast …
