Loftslagsbókhald fyrirtækja er að breytast hratt. Áhersla fjárfesta, banka og eftirlitsaðila hefur færst frá beinni losun yfir í heildaráhrif virðiskeðjunnar. Þar vegur þyngst losunarsvið 3 (e. scope 3), sem nær yfir losun utan eigin reksturs fyrirtækis – til dæmis við framleiðslu aðfanga, flutninga, notkun vöru og endurvinnslu. Alþjóðlegar greiningar benda til að 65–95% af heildarlosun fyrirtækja geti legið í losunarsviði 3. Þessi þróun endurspeglast meðal annars í nýju evrópsku regluverki um sjálfbærniskýrslugjöf (CSRD) og stöðlum ESRS, sem gera auknar kröfur um gagnsæi um loftslagsáhrif í allri virðiskeðju fyrirtækja.
Greining Hellnaskers, hugveitu í sjálfbærni, á losunarfrekustu fyrirtækjum landsins bendir til ófullnægjandi upplýsingagjafar um losunarsvið 3. Samkvæmt sjálfbærniskýrslum fyrir árið 2024 nemur uppgefin losun aðeins um 467 þúsund tonnum CO₂-ígilda. Tölur fyrir rekstrarárið 2025 liggja enn ekki fyrir. Þegar litið er til allrar virðiskeðjunnar er þó líklegt að raunveruleg losun nemi um 10 milljónum tonna CO₂-ígilda. Til samanburðar nam heildarlosun Íslands um 11 milljónum tonna CO₂-ígilda árið 2024. Tæp 9,5 milljón tonna kolefnisskuld íslensks atvinnulífs er enn ekki sýnileg í uppgjörum fyrirtækja.
Niðurstöður Sjálfbærnivísis PwC styðja þessa mynd og benda til þess að stærstu fyrirtæki landsins þurfi almennt að gera betur í upplýsingagjöf um loftslagsáhrif og losun í virðiskeðju.
Þessi skekkja skiptir máli fyrir fjármálamarkaði. Ef loftslagsáhætta er ekki sýnileg í uppgjörum getur hún verið vanmetin í verðmati fyrirtækja, fjármögnunarkjörum og stefnumótun. Fjárfestar horfa í auknum mæli til gagna um losun í allri virðiskeðju þegar þeir meta langtímaáhættu og samkeppnishæfni. Fyrrverandi seðlabankastjóri Englands og núverandi forsætisráðherra Kanada, Mark Carney, hefur bent á að loftslagsbreytingar feli í sér kerfislæga fjármálaáhættu sem þurfi að endurspeglast í upplýsingagjöf fyrirtækja og mati fjárfesta. Fyrir langtímafjárfesta á borð við lífeyrissjóði getur skýrari mynd af losun í virðiskeðju því skipt verulegu máli við mat á áhættu og ávöxtun til lengri tíma.
Ólík staða milli atvinnugeira
Niðurstöðurnar sýna skýran mun milli atvinnugeira og endurspegla ólíkan þroska í mælingum og upplýsingagjöf. Ál- og kísiliðnaður hefur hátt hlutfall losunar í virðiskeðjunni, þar sem hráefni, flutningar og notkun afurða vega þungt. Samkvæmt greiningunni vantar um 6 milljón tonn CO₂ inn í losunarsvið 3 hjá álframleiðendum og hjá kísiliðjunni vantar um 2,2 milljón tonn til viðbótar.
Flugfélög og flutningafyrirtæki hafa ólíkt hlutfall losunar í virðiskeðju. Hjá flugfélögum liggur stærstur hluti losunar í eigin rekstri, en upplýsingar um losunarsvið 3 eru þó að verða skýrari. Samskip fellur í grænan flokk í mælikvarðanum og hefur birt upplýsingar sem ná yfir verulegan hluta losunar í virðiskeðju, á meðan …
