Heimurinn er á suðupunkti nú þegar tímabili hnattrænnar hlýnunar er lokið og afleiðingar loftslagsbreytinga blasa við, segir Antonio Guterres aðalritari Sameinuðu þjóðanna. Hitinn er orðinn óbærilegur og loftið of mengað til að anda því að sér sagði hann en hagnaður olíuiðnaðarins óásættanlegur sem og aðgerðaleysi okkar, bætti hann við, tímabil hnattræns suðumarks er hafið.[a49eb6]

Fyrr í sumar gaf Alþjóðlega reikningsskilaráðið (IFRS, International Financial Reporting Standards Foundation) út sína fyrstu tvo IFRS sjálfbærni staðla sem marka mikilvæg tímamót og setja fram samþætt grundvallarviðmið á alþjóðavísu.[c1a2fb] Tilteknum löndum eða svæðum er að sjálfsögðu heimilt að ganga lengra í reglum, eftirliti og aðgerðakröfum sínum. Evrópusambandið gerir það, upp að ákveðnu marki, með CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) tilskipuninni sem tók gildi á yfirstandandi ári og fyrirtæki munu þurfa að veita upplýsingar samkvæmt þeim varðandi starfsemi sína strax á næsta ári.

Hið sameiginlega tungumál viðskiptanna um allan heim sem að IFRS staðlar Alþjóða reikningsskilaráðsins marka málfræðina um, hafa nú bætt við flóru sína nýrri mállýsku eða tungumáli sjálfbærninnar til viðbótar við hin skyldubundnu skil skýrslna úr gögnum hefðbundins reikningshalds. Þannig að veitendur fjármagns til fyrirtækja, greinendur og eftirlitsaðilar hafi alla möguleika á því að meta og bera saman árangur, möguleika, áhættu og óvissu á sviði sjálfbærninnar líkt og á hinu fjárhagslega sviði.

Hvers virði er náttúran

Náttúran er nú, með útgáfu hinna nýju alþjóðlegu reikningsskilastaða fyrir sjálfbærni, orðin aðili málsins en er ekki lengur einhverskonar fórnarlamb úti í bæ sem viðskiptalífið fær að níðast á, alveg frítt og jafnvel með opinberum stuðningi yfirvalda.

Staðlarnir sem nú eru komnir fram, IFRS S1 (grundvallarkröfur fyrir birtingu sjálfbærni tengdra fjárhagslegra upplýsinga) og S2 (loftslags tengdar upplýsingar), leggja áherslu á upplýsingagjöf á grundvelli viðskiptalíkans fyrirtækja í árlegum reikningsskilum og á heildstæða samþættingu fjárhagslegra og ófjárhagslegra upplýsinga, sem talin er ein megin forsenda þess að upplýsingagjöfin hafi þau áhrif sem að er stefnt um bæði sjálfbærni og loftslagsmál.

Samþættingin og aðild náttúrunnar að reikningshaldinu eru stærstu og mest umbyltandi nýmælin í þessum stefnumarkandi stöðlum. Þeir sem marka nýja slóð fyrir samhæfða og samræmda upplýsingagjöf á sviði sjálfbærni sem hafa mun áhrif á árleg reikningsskil fyrirtækja hérlendis ætli Ísland að stunda alþjóðleg viðskipti áfram. Það á til að mynda við um ferðaþjónustufyrirtæki en einnig um hæfi sjávarútvegsfyrirtækja til virðissköpunar í bráð og lengd, m.a. varðandi úthlutaðar veiðiheimildir.

Lagabreytingar hérlendis

Innleiðing ákvæða um reikningsskil sjálfbærni verður hér á landi á komandi misserum byggð á ákvæðum CSRD tilskipunar Evrópusambandsins[b714bf] sem er hryggjarstykki um allar kröfur fyrir sjálfbærni upplýsingar. Ákvæði tilskipunarinnar eru í samræmi við megininntak sjálfbærnistaðla IFRS Alþjóða reikningsskilaráðsins.[e15868]

Við innleiðingu tilskipunarinnar í lög hér landi þarf að gera viðeigandi breytingar á ákvæði d-liðar 66. gr. laga um ársreikninga (3/2006) sem kveður á um framsetningu upplýsinga í sjálfbærniskýrslu, sem áður var vísað til sem ófjárhagsleg upplýsingagjöf.[190d16] Þá mun þurfa að innleiða í íslenska löggjöf notkun staðla Evrópusambandsins um upplýsingagjöf um sjálfbærni (ESRS, European Sustainability Reporting Standards), sem fram komu nýlega.[3d39fc] Þessar lagabreytingar og innleiðing sjálfbærni staðla í samræmi við CSDR tilskipunina er mikilvæg forsenda þess að Ísland hafi áfram aðgang að hinum sameiginlega evrópska markaði.

Auk þess verður afar mikilvægt verkefni hér á landi að innleiða með viðeigandi hætti það grunnákvæði evrópsku CSRD tilskipunarinnar og samhljóma megininntak alþjóðlega IFRS S1 staðalsins um heildstæða framsetningu óefnislegra virðisþátta og samþættingu fjárhagslegra og ófjárhagslegra upplýsinga á grundvelli viðskiptalíkans viðkomandi fyrirtækis. Virðissköpun fyrirtækja nær ekki fram að ganga ef þau uppfylla ekki skilyrði fyrir sjálfbærni í rekstri.

Um er að ræða ákvæði um heildstæða framsetningu upplýsinga varðandi mikilvæga óefnislega virðisþætti sem samkvæmt CSRD tilskipuninni skal vera hluti þeirra stjórnendaupplýsinga um árangur, tækifæri, óvissu og áhættu sem stjórn skal staðfesta í skýrslu sinni. Þessi hluti skýrslu stjórnar fellur, eftir lagabreytingu á árinu 2020, undir ákvæði 66. gr. laga um ársreikninga (3/2006).

Innleiðing, áhrif og eftirlit

Viðeigandi innleiðing í lög hérlendis og eftirfylgni með grunnákvæðum CSRD tilskipunarinnar, sem er samhljóma megininntaki IFRS sjálfbærnistaðalsins S1, um heildstæða framsetningu upplýsinga um óefnislega virðisþætti, er því afar mikilvæg.

Ákvæðin byggja á mikilvægu sammæli á alþjóðavísu sem upphaflega kom fram í skýrslu vinnuhóps (TCFD) Alþjóða fjármálastöðuleikaráðsins (FSB) árið 2017 um hvernig staðið skuli að fjárhagslegri upplýsingagjöf er varðar loftslagsmál, óefnisleg atriði og sjálfbærni með áherslu á gagnsæi en öll þessi atriði tengjast fjármálastöðugleika.[849dc2] Sú skýrsla markaði tímamót sem tengist loks þeirri staðreynd að í júlí studdi einnig Alþjóðasamband verðbréfaeftirlitsaðila (IOSCO) sjálfbærnistaðla IFRS sem viðeigandi framsett grunnviðmið um sjálfbærni fyrir upplýsingagjöf skráðra félaga.[bf842f]

Ljóst er af opinberri umræðu …