Ómissandi innviðir eru skilgreindir sem innviðir sem ekki mega missa getu sína lengur en í sólarhring. Þetta eru orku- og veituinnviðir, fjarskiptainnviðir, heilbrigðiskerfið og bankakerfið svo eitthvað sé nefnt.

Aukin viðnámsþróttur fyrirtækja sem sinna ómissandi innviðum er því eitt af þeirra mikilvægustu verkefnum. Viðnámsþróttur er getan til að reka hina ómissandi innviði þrátt fyrir eldgos eða jarðhræringar – og þrátt fyrir skemmdarverk, hryðjuverk eða fjölþáttaógnir frá utanaðkomandi ríkjum.

Íslendingar hafa lært að lifa með náttúruöflunum hvort sem það eru eldgos, jarðskjálftar, eða snjóflóð. Það sem við höfum minni þekkingu á eru utanaðkomandi ógnir. Sem betur fer er svarið við þeim nokkurn veginn það sama og gagnvart ógnum frá náttúruöflunum. Annarsvegar efling forvarna og hinsvegar aukinn viðnámsþróttur.

Alþjóðleg staða

Ófriðarský hafa myndast á undanförnum árum í heiminum. Gömul stöndug bandalög eru að veikjast og önnur nýrri og óvinveittari eru að styrkjast. Ófriðurinn tekur ekki endilega á sig myndir hefðbundinna stríðsyfirlýsinga einnar þjóðar gagnvart annarri heldur er Evrópa að glíma við fjölþáttaógnir Rússa sem hafa þann eina tilgang að hræða og trufla gangverk samfélagsins. Í því samhengi talaði danska ríkisstjórnin nokkuð skýrt fyrir nokkrum mánuðum og sögðu það hreint út að Rússar væru að heyja stríð gegn NATO[c4eb45].

Á sama tíma er framtíð NATO óviss á meðan forseti Bandaríkjanna er óútreiknanlegur. Á meðan svo er þá veikist þetta varnarbandalag sem hefur haldið okkur öruggum frá stofnári þess. Íslendingar hafa þó í hendi varnarsamninginn sem á að tryggja vernd ef að okkur steðjar hætta og við getum ekki annað en treyst á að þeir samningar haldi. Þótt við gerum það þá undirbúum við okkur fyrir það versta en vonum það besta.

Á meðan þessi ófriðarský hafa verið að teiknast upp hafa stjórnvöld á Íslandi ekki setið auðum höndum. Meðal þess sem hefur verið gert er ný varnarstefna Íslands. Hana má kjarna í einum af upphafsorðum hennar sem gefa tóninn stefnuna í heild: „Ógnin er raunveruleg, hún er mikil og hún er það aðkallandi að nauðsynlegt er að bregðast við hratt og af festu.“[904253]

Almannavarnir og innviðir

Annað mikilvægt verkefni stjórnvalda er ný almannavarnarlöggjöf[93935a] og ný öryggislöggjöf. Hvorutveggja eru nauðsynleg verkfæri til að geta haldið áfram og tryggt öryggi innviða vegna þess að þekking á málaflokkunum er ekki mikil á Íslandi þótt hún vaxi nú dag frá degi. Í nýrri almannavarnarlöggjöf er lögð áhersla á tvennt. Annars vegar forvarnir til að koma í veg fyrir áföll og hinsvegar sviðsábyrgðarreglan þá reglu má skýra á þann veg að sá aðili sem fer með ákveðið málefnasvið ber ábyrgð á ákvörðunum og framkvæmd innan þess sviðs. Í samhengi almannavarna þá ber sami aðili ábyrgð við venjulegar aðstæður og í neyð og áföllum. Sem dæmi má nefna að ef rússneskur dróni dreifir mengunarefnum yfir vatnsból bera Veitur ábyrgð á því að eiga áætlun sem gerir neysluvatn drykkjarhæft á nýjan leik eins fljótt og auðið er. Ef hraun flæðir í kuldakasti yfir stofnlögn hitaveitu við Hengilinn sem fæðir Reykjavík með um 70% af heitu vatni höfuðborgarbúa þá bera Veitur ábyrgð á því að laga það hratt og vel.

Og þannig á það að vera. En að hinum þætti almannavarnarlöggjafar. Forvörnum. Hvernig komum við í veg fyrir að dróni dreifi mengunarefnum ofan í vatnsból eða að stofnlögn hitaveitu fari í sundur vegna hraunflæðis? Svarið er að við verðum að verja okkar viðkæmustu punkta með varaleiðum, samtengingum og hringtenginum en þó innan skynsamlegra marka kostnaðar. Kostnaður er stór hluti af jöfnunni þegar kemur að ákvarðanatöku vegna áfallaþols.

Lærdómar að utan

Finnland hefur farið þá leið einkum vegna sögu sinnar í samskiptum við Rússland að ganga langt til að tryggja áfallaþol landsins. Undir yfirborði Helsinki eru til að mynda umfangsmikil jarðgangnakerfi. Kerfið er það …