Íslendingar brenna meira en milljón lítrum af olíu og bensíni á ári og greiða fyrir það 100-150 milljarða króna í erlendum gjaldeyri.[8dbf1b] Við erum flest sammála um að vilja koma þessari tölu niður í núll sem allra fyrst. Samt ætlum við ekki að hætta að keyra, sigla og fljúga – þótt það sé sjálfsagt að reyna að draga úr orkunotkun eins og kostur er og nýta orkuna sem best.

Á COP28, síðustu loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, skrifaði Ísland undir yfirlýsingu sem fór ekki mjög hátt. Þar er Ísland í hópi 118 ríkja sem styðja þreföldun endurnýjanlegrar orku á heimsvísu og tvöföldun á hraða aðgerða til bættrar orkunýtni.[dec5f8]

Í nóvember síðastliðnum var reyndar kynnt skýrsla um tækifæri til bættrar orkunýtni hérlendis.[fdb6da] Hana vann danska ráðgjafafyrirtækið Implement fyrir Orkustofnun, umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið og Landsvirkjun. Lengi hefur verið lögð mikil áhersla á orkunýtni á meginlandi Evrópu og þar er töluvert til af gögnum og rannsóknum þar að lútandi. Hér þurfti hins vegar að byrja á núllpunkti, því litlar sem engar upplýsingar var að hafa. Mögulega er það vegna þess að Íslendingar hafa talið orkuauðlindir sínar svo ríkulegar að það þurfi ekki að huga að orkusparnaði. En hver sem skýringin er var ráðist í verkið og má finna hlekk á afraksturinn í heimildaskrá.

Niðurstaðan var sú að á næstu fimm árum mætti spara allt að 360 gígawattstundir með bættri orkunýtingu. Íslenskt samfélag notaði tæplega 20.000 GWst í fyrra.

Þetta gerist ekki af sjálfu sér

Hér sést hvar tækifærin liggja. Auðsóttastur er orkusparnaðurinn hjá smærri fyrirtækjum og stofnunum. Um er að ræða sparnað sem ekki krefst mikillar fjárfestingar, s.s. útskipti á glóperum fyrir LED lýsingu, bætta kælitækni í verslunum o.s.frv.

Með nokkrum tilkostnaði og meiri fyrirhöfn væri mögulegt að spara hátt í 800 GWst til viðbótar á næsta áratug. Þessi hluti krefst töluverðrar fjárfestingar og fjárhagslegs stuðnings frá stjórnvöldum, því þessi verkefni eru yfirleitt ekki hagkvæm og það dregur því miður úr líkum á að það sé hægt að ná öllum sparnaðinum fram.

Mikilvægt er að hafa í huga að þetta mat er ekki fullkomlega nákvæmt og nauðsynlegt er að ráðast í frekari rannsóknir á þeim tækifærum sem liggja í hverri atvinnugrein. Engu að síður eru þetta gleðifregnir. Ég veit að vísu ekki til þess að gerð hafi verið nein áætlun í kjölfarið til að hrinda þessu í framkvæmd en það er full ástæða til að hvetja stjórnvöld til að móta slíka stefnu því þetta gerist ekki af sjálfu sér.

Graf.[ce9214]

Hvað vantar þá upp á?

Ef gert er ráð fyrir að ýtrasta orkunýtni náist næsta áratuginn þýðir þetta að spara má allt að 5,7% af þeirri orku sem notuð er núna og munar um minna. Þó hefur gætt þess misskilnings að þetta sé lausnin á öllum vandamálum raforkukerfisins. Nóg sé að auka orkunýtni og ekki þurfi að bæta við framboðið. Skoðum þá tölurnar sem liggja fyrir.

Miðað við hóflegan vöxt atvinnulífsins og nokkuð stór skref í orkuskiptum á landi vantar rúmlega 3.000 GWst til viðbótar á næstu sex árum, samkvæmt spá Landsnets.[b188a7] Bætt orkunýtni gæti skilað um 10% af því eins og sjá má á myndunum hér á næstu síðu.

Orkuskipti á landi og hafi – flugið bíður

Þau fjögur verkefni sem Landsvirkjun er komin lengst með – Búrfellslundur, Hvammsvirkjun, stækkun Þeistareykjavirkjunar og stækkun Sigöldu – munu svo skila um 1.750 GWst af þessum tæplega 3.200. Óvíst er hvaðan hinar rúmlega 1.000 GWst munu koma.

Ef við horfum lengra fram í tímann, eða til 2035, gætum við verið hálfnuð með orkuskipti í landsamgöngum og rúmlega það á hafi, ef viðunandi hvatar fyrir fyrirtæki verða fyrir hendi.[7051fe] Við bætist vöxtur samfélagsins, svo samkvæmt spám þarf enn að bæta um 3.600 GWst við framboðið milli 2030 og 2035.

Þá er gert ráð fyrir því að Landsnet, sem sér um flutningskerfið, verði búið að ryðja öllum flutningshindrunum úr vegi og raforkan flæði óhindrað milli norður- …